جلسه ۲۸

مطلب دیگری كه در اینجا هست این است كه ضرر در اینجا یا به معنای مصدری آمده پس ضرار هم می شود تأیید بر این، همان تفسیری كه شده كه شیخ الشّریعه آمده ضرر را به معنای اضرار گرفته، ضرار هم یا تكرار ضرر است یا مقابل ضرر گرفته. خب در این صورت در اضرار مطلب روشن است اگر كسی ضرری را به كسی وارد كرد باید تدارك بكند. خب در ضرر اگر شما به معنای مصدری گرفتید اشكالی كه وارد می شود این است كه این قاعده را شما نمی توانید در مورد احكام شرعی پیاده بكنید در حالتی كه - همان طوری كه عرض كردیم - در خود احكام شرعی هم ما می بینیم از این قاعده استفاده شده. فرض كنید روزه برای انسان ضرر دارد در حالتی كه شما ضرر غیر متدارك را آمده اید دفع كرده اید، ضرری كه از ناحیۀ غیر به شما برسد، روزه كه از ناحیۀ غیر به ما نرسیده، هیچی، همین طور خود روزه یكی از احكام شرعی است. ضرر در اینجا یعنی انتساب به فاعل دارد و حیثیت فاعلی در اینجا لحاظ شده و نفی شده نه اینكه اسم مصدر باشد پس بنابراین لاضرَرَ یعنی ضرری كه از ناحیۀ غیر به شما برسد و غیر متدارك باشد یك همچنین ضرری ما در اسلام نداریم. یعنی نفی می كند حكمی كه موجب بشود ضرر غیر متدارك از كسی به شما برسد و تدارك نشود.

خب در اینجا احكامی كه ابتداءً آمده، مانند وضوی مُضرّ یا صوم مُضرّ یا حجّ مضرّ یا فرض كنید مسائل دیگری كه از ناحیۀ شرع یا ثبوتش در غیر از ظرف ضرر است و اینها در ضرر می رسد یا توهّم تجویز شرعی است در این صورت تمام اینها از دائرۀ این قاعده می رود بیرون در حالتی كه به این تمسّك كرده اند حتّی خود ائمّه و اصحاب ائمّه هم تمسّك می كردند. اگر شما آمدید و ضرر را به معنای اسم مصدری گرفتید كما هو الصّحیح که ضرر به معنای اسم مصدری باشد، معنایش این است كه هر ضرری كه این ضرر غیر متدارك بشود و به یك شخصی برسد این ضرر در اسلام نیست پس بنابراین اگر چه ضرر از ناحیۀ غیر برسد به این شخص یا ضرر خودش فی حدّ نفسه از ناحیۀ غیر نرسد، ضرر، ضرر سماوی باشد، فرض كنید كه خانۀ شخصی در زلزله خراب می شود غیر متدارك نیست باید پولش را از چه كسی بگیرند؟ باید از حاكم شرع بگیرند. كی همچنین حرفی زده؟ یا ضرر اصلاً غیر سماوی باشد من باب مثال، شخص رفته در دكّان خودش، خب البته ما در بیمه و فلان و این حرفها داریم كه یك عدّه جمع می شوند و فرض كنید كه یك شركتی تأسیس می کنند برای همین ضرر هایی كه به ماشین و امثال ذلك می خورد و اینها تأمین می كنند ولی صحبت در این است كه ما در خیلی از موارد هم داریم كه خود عرف این ضرر را جبران نمی كند، فرض كنید یك شخصی هندوانه آورده، سبزی آورده ولی اتفاقاً در آن روز مشتری نمی آید و تمام سبزی ها می ماند و خراب می شود خب این پس باید بگوییم ضرر را تدارك كند؟ از چه كسی تدارك كند؟ شما آمدید نفی ضرر كرده اید دیگر، هیچ ضرر غیر متداركی نیست. خب این الان ضرر كرد یا نكرد؟ تداركش چطوری است؟ برود از بیت المال بگیرد؟ كی همچنین حرفی را زده؟