جلسه ۲۷

از جناب آخوند سؤال می كنیم كه خب منظور از ضرر و اضرار در اینجا چیست؟ ایشان در معنای ضرر و اضرار، در آنجا می فرمایند كه ضرر به معنای ضدّ النفع است كه به معنای نقص است و ضدّ نفع كه نقص است ضرار هم در آنجا به معنای این ضرر است و برای تأكید آمده.

اشكالی كه در اینجا می شود وارد كرد آن اشكال این است كه: اوّلاً ضرار به معنای تأكید آمدنش، این خلاف ظاهر است چون اصل اوّلی در جملات و در كلام تأسیس است نه تأكید پس بنابراین وقتی كه ضرر، اینجا معنایش روشن است ضرار دیگر در اینجا باز به معنای ضرر بیاید این دیگر خلاف است؛ مضافاً به اینكه ما همان طوری كه عرض كردیم در آن بحث های سابق، ضرر در اینجا به معنای اسم مصدری است نه به معنای مصدر، آن ضرَّ است كه به معنای مصدر است ولی الضّررُ اسم مصدر است و به معنای نقص است در این صورت ضرار دیگر نمی شود به معنای ضرر بیاید و تأكید ضرر باشد. ضرار را كسی نگفته اسم مصدر است، ضرار مصدر باب مفاعله است به معنای مقابلۀ با ضرر یا اینكه آن ضرار به معنای اضرار است، هر كدام را ما بخواهیم بگوییم آن معنای مصدری در ضرار محفوظ است. پس ضرر می شود اسم مصدر، ضرار هم می شود مصدر، پس اینكه ایشان فرموده اند تأكید است، یك قدری مسامحه در اینجا شده. 

اللَهمّ إلّا أن یقال، اینكه ما ضرر را به معنای نقص بگیریم منظور آخوند هم در اینجا همین معنای اسم مصدری است نه معنای مصدری است زیرا می فرمایند در اینجا كه از الضررُ ضدّ النّفع و هو النّقص فی مالٍ أوْ فی حقٍّ أوْ فی نفسٍ حالا ما یك حق را هم إضافه می كنیم در اینجا كه نقصان در حق را هم به آن ضرر می گویند چطوری كه در مورد انصاری كه نقصان در مال نبود، نقص در نفس هم نبود، فقط نقص در حق بود در اینجا، در اختیار بود، در این حقوق بود. روی این حساب منظور مرحوم آخوند هم در اینجا همان معنای اسم مصدری می شود. وقتی كه معنا اسم مصدری شد پس ضرار هم در اینجا به معنای اسم مصدری است؟ ایشان می گویند نه، نه اینكه ضرار در اینجا به معنای اسم مصدر است یعنی از نقطه نظر ضرریت و ضدّ النّفع بودن، در ضرار هم همین معنا لحاظ شده نه چیز دیگر گرچه ضرار ممكن است معنای مصدری باشد و از باب مفاعله باشد یا به معنای إفعال باشد. پس آن مادّه در اینجا مورد لحاظ ایشان است نه معنای هیئتی تا اینكه به ایشان اشكال وارد بشود. در هر صورت ما به این مسأله و به این تفسیر ایشان از این نقطه نظر كه ضرر به چیز است اشكالی نداریم.