جلسه ۲۵

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

اشكالی كه مرحوم آقای خویی كرده اند بر قضیۀ استفادۀ نهی از قاعدۀ لاضرر و لاضرار به تفسیر مرحوم شیخ الشریعۀ اصفهانی این بود كه دلالت لاضرر بر نهی، این مجاز است و تا وقتی كه یك كلام، یك جمله در دلالت حقیقی خودش می شود حمل بشود، دلیلی و مجوّزی برای انصراف از معنای حقیقی به معنای مجازی وجود ندارد.

بر این بیان اشكال شده كه در صورتی كه لا به معنای نفی باشد باز هم آنجا معنا، معنای مجازی است. به جهت اینكه طبیعت لای نفی جنس وقتی كه می آید نفی طبیعت می كند این منصرف به طبیعت خارجی است. لاضرر و لاضرار یعنی ضرر خارجی منتفی است، اضرار خارجی منتفی است. و خب ما بالعیان می بینیم كه ضرر خارجی منتفی نیست؛ این همه ضررها در خارج است؛ اضرار منتفی نیست، این همه مردم مثل سگ و گرگ و پلنگ به جان همدیگر می پرند وجنگ و دعوا می کنند. اینها همه اضرار خارجی است دیگر. و صونا لكلام الحكیم عن اللغویه ما ناچاریم كه این كلام را به معنای مصحَّحی حمل كنیم، حالا آن معنا سواءٌ اینكه به معنای نهیی باشد، بنابراین استعمال لفظ در معنای نهیی و حرمت تكلیفی، استعمال مجازی است. و سواءٌ اینكه ما این لاضرر و لاضرار را به نفی حكم، نفی تسبیب و جعل تسبیب به عدم اضرار ما حمل می كنیم؛ در این صورت هم باز معنا، معنای مجازی است چون ما از نفی طبیعت خارجی عدول كرده ایم به نفی حكم ضرری، به نفی تسبیب به ضرر، به نفی تسبیب به اضرار و به جعل تسبیب به عدم اضرار و غرامت و تاوان و وسائل مانعۀ از تحقّق اضرار خارجی و وسائل اجرائیه؛ بنابراین هردو می شود مجاز و چون لا مرجّح لاحد المجازین بناءً علی هذا احتمال یكی به عنوان راجح بر دیگری، آن احتمال منتفی می شود و شما برای نفی جنسیت معینی ندارید؛ پس اشكالی به مرحوم شیخ الشریعه وارد نمی شود كه شما از معنای حقیقی آمده ای به معنای مجازی پرداخته ای. این اشكالی است كه به ایشان شده.