جلسه ۲۴

بله اگر این ضرر متوجّه مكلّفین بود شما می توانستید بگویید كه ضرر در اینجا به معنای اسم مصدری نیست بلكه مصدر است و انتساب به فاعل دارد، پس لاضرر یعنی لاتضرّوا أحدكم بأحدٍ، معنایش اینست. ولی وقتی كه ما گفتیم در خود شرع به ملاك ضرر، احكام برداشته می شود، در معاملات، در نكاح، در تیمّم، در مورد وضوی جبیره ای و سایر موارد كه روایاتش را داریم وقتی كه برداشته می شود دیگر معنی ندارد لاضرر در اینجا به معنای نهی باشد، چه كسی را دارد نهی می كند؟ چه امری را شارع می خواهد در خارج به وجود نیاورد؟ احكامی كه تکلیف شده می خواهد بگوید نباید باشد؟! این اصلاً معنی ندارد، پس قطعاً ما نباید لاضرر را در اینجا به معنای نهی بگیریم؛ اگر نهی بگیریم عمدۀ آن احكامی كه در شرع بواسطۀ ضرر برداشته شده تمام آنها از بحث قاعدۀ لاضرر بیرون می روند با اینكه در آنجا تمسّك به ضرر شده، یعنی خود ائمّه در آنجا تمسّك به ضرر كرده اند. پس لاضرر و لاضرار چه فی الاسلام و چه علی مؤمن، و چه این که این دوتا قید را نداشته باشد، لاضرر یعنی حكم ضرری جعل نشده، با لای نفی جنس ضرر را نفی كرده و وقتی كه با لای نفی جنس، نفی ضرر می كند ما به دلالت اقتضاء و تلازم اثبات می كنیم که بنابراین وقتی كه ضرر در خارج است ولی ایشان می گویند كه شارع می فرمایند بر اینكه لاضرر یعنی من حكم ضرری را جعل نكرده ام و این از لوازماتش نفی جنس است كه نفی حقیقت می شود در خارج، وقتی كه می گوییم ضرر نیست یعنی حكمی كه جعل تسبیب برای ضرر است در آنجا برداشته می شود؛ حالا چه او در خود شرع باشد، از ناحیۀ شرع این حكم ضرری برای شما جعل شده باشد، چه آن حكم ضرری متوجّه مكلّفین باشد،یعنی مكلّفین ضرر بر یکدیگر وارد كنند، حكم جعل ضرر مكلّفی بر دیگری، یا فرض كنید من باب مثال امضاء ضرر مكلّفی بر دیگری، در اسلام جعل نشده و این لفظ در حقیقت خودش استعمال شده نه در مجاز، اگر یك لفظی در آن معنای حقیقی خودش استفاده بشود بعد ما به تلازم و داعی چیز دیگری را بفهمیم، این استعمال لفظ در آن معنای دواعی ما نخواهد بود، این استعمال در معنای حقیقی خودش است منتهی به داعی آن معنایی كه در نظر است، این در مورد لاضرر.