جلسه ۲۳

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحيم

مرحوم شيخ الشريعه به دنبال تاييد مطالب خودشان دراينكه دلالت لاضرر و لاضرار بر نهي وتحريم است نه بر حكم وضعي، بنابراين شامل موارد معاملات وعبادات وامثال ذلك نمي شود، يكي از آن مطالب را تبادر ذكر كردند به اين بيان كه اگر ما اين جمله را به عرف عرضه بداريم آنچه كه تبادر مي كند همين معناي حرمت ومعناي نهي است كه تبادر مي كند نه معناي نفي. معناي لاضرر اَي لاتضرّوا. معناي لاضرار اَي لايضارّ أحدٌ بأحدٍ، منتهي خب در اينجا دلالت بر مبالغه مي كند، چون با لاي نفي جنس آمده مبالغه را مي رساند اما مراد مولا همان نهي و تحريم است، روي اين حساب و چون تبادر علامت حقيقت است پس بنابراين اين لا ضرر در اينجا در همان نهي استعمال شده است.

در اينجا آنچه كه مورد نظر در كلام ايشان است، اين است كه تبادر هميشه به مراد استعمالي مي شود دليل باشد نه به مراد تفهيمي. تبادر براي تعيين مراد از لفظ است به نحو موضوعٌ له. اين كه مي گويند علامت حقيقت است؛ اين يعني از بين موارد استعمال حقيقت و مجاز، معين حقيقت لفظ است امّا اين كه ما مراد تفهيمي را از اين كلام بفهميم اين به تبادر كاري ندارد. اين به قرائن و شواهد و ظهورات و مناسبات و ملابساتي كه بين مخاطب و بين متكلم وجود دارد به اين محقق است و اصلاً بحث تبادر در اينجا نمي آيد و ما هم يك همچنين معنايي را از لاضرر و لاضرار نمي فهميم كه به معناي نهي باشد، بلكه آن معنا راجح است كه به معناي همان نفي خودش است. بعد مطلب ديگر اينكه اهل لغت در اينجا معاني كه آمدند براي لاضرر و لاضرار همچون لسان العرب و تاج العروس و إبن اثير و أمثال ذلك بيان كردند اينها به معناي نهي گرفته اند، إن لا يضرّ أحدٌ، و كلام اهل لغت در موارد استعمال حجت است بنابراين دلالت نهي در اين قاعده متعين.