جلسه ۲۱

بعضی آمدند گفتند که خب ما جملاتی داریم که این جملات فرض بکنید اسمیه باشد که از آن استفادۀ احکام انشایی باشد منتهی احکام ایجابی ایجادی نه احکام طلبی و این ها. اما فرض کنید که یک جملۀ اسمیه ای که این دلالت بکند بر این که احکام طلبی باشد، ما نداریم یک همچنین مسئله ای که استفاده بشود.

این مسئله قابلِ مناقشه است به جهت این که ما بسیاری از احکام را می بینیم که این ها به صیغۀ جملۀ اسمیه آمدند و دلالت حکم تکلیفی هم حتی از آن ها می کند مانند… إِنَّ اَلصَّلاٰةَ كٰانَتْ عَلَى اَلْمُؤْمِنِينَ كِتٰاباً مَوْقُوتاً ﴿النساء، ١٠٣﴾ إنَّ الصلاة خب جمله جملۀ اسمیه است دیگر. کتاباً موقوتا حالا صرف نظر از این که ما جملات دیگر داشته باشیم همین جملۀ اسمیه دلالت بر انشاء طلبی می کند. در انشاء غیر طلبی که ایجاب و این ها بود خب آن زیاد است ولی در این جا می گویند نیست. این در مورد انشاء [غیرطلبی] است ولی در مورد انشاء طلبی در آنجا خب گفتند که نیست ولی اگر ما بخواهیم تفحص بکنیم پیدا می کنیم. و اینی که بعضی ها آمدند و فرمودند که جملۀ اسمیه در انشاء طلبی به عنوان بعث و یا به عنوان زجر تا به حال نیامده و این دلیل می شود بر این که مدعای مرحوم شیخ الشریعه که در لاضرر و لاضرار، جملۀ اسمیه دلالت بر نهی نمی کند مثل مرحوم آقای خوئی و امثال ذلک، این در آن اشکال است که نخیر آمده و ما مواردی را سراغ داریم که حالا خدمتتان هم بعد عرض می کنم. این اولاً

ثانیاً وقتی که در یک لغتی وقتی که از نقطۀ نظر قوانین بلاغت و معانی و بیان، استعمال جملۀ اسمیه در معنای انشایی به عنوان طلب، بعث یا زجر وقتی که جایز باشد همان قدر که جایز شد دیگر شما به عنوان عدم ورود این در فرض کنید آیات و روایات، نمی توانید در یک موردی که معنای مناسبی دارد او را طرد کنید. اگر شما از نظر قانونی، یعنی قانون بلاغت دلیل دارید خب بیایید بگویید آقا این جمله معنایش غلط است و خود آن شخص هم می تواند استدلال کند بگوید که آقا به این دلیل بنده آمدم فرض کنید که الآن لاضرر و لاضرار این الآن جمله جملۀ اسمیه است و دلالت بر زجر می کند دلالت بر نهی تحریمی می کند. چه دلیلی شما دارید؟ حتماً باید چند مورد بیاید برای یکی تا این که شما در یک مورد مشکوک استدلال کنید؟ این مورد الآن خودش بنفسه موردٌ. دیگر نیازی به چیز دیگر نداریم. همین قدر که از نقطۀ نظر بلاغت ثابت شد ایشان می توانند استدلال کنند بر این که در اینجا لا به معنای تحریم آمده و اشکالی هم ندارد. جمله جملۀ اسمیه است ( لا ضرر و لا ضرار) و این مطلبی نیست. گرچه در مورد خصوص این ترکیب هم بعضی ها آمدند مطلب را گفتند، گفتند که جملۀ اسمیه در بعضی از موارد به معنای انشاء آمده، انشاء طلبی، ولی این ترکیب « لا» ی نافیه به معنای انشاء نیامده که آن هم باز مردود است.