جلسه ۲۱

وقتی که شارع می گوید « لا شکَّ لِکثیر الشَّکِّ » معنایش این است که اصلاً صحبت شک را نباید بکنید اصلاً حرفی از شک نزن، یعنی « لا تَشُکوا » شک نکنید، در این که الآن این حکم برای شما هست. یا فرض کنید که می گوید … فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي اَلْحَجِّ … ﴿البقرة، ١٩٧﴾ می گوید اصلاً حرف این رفث و فسق و جدال را نباید به میان بیاوری در حج. یا فرض کنید که وقتی که می گوید « لا اخصاءَ فی الاسلام» اصلاً نباید وقتی که یک شخصی مسلمان هست بیاید یک حیوانی را زجر بدهد و امثال ذلک. پس در اینجا نهی است به لسان نفی به معنای تاکید و مبالغۀ در بعث و یا زجر که در مورد «لا» زجر است.

خب تا اینجای مسئله، حرفی نیست در این که « لا » - یعنی بیان مرحوم شیخ الشریعه را دارم عرض می کنم - در این که « لا » ی نافیه به معنای نهی می آید صحبتی نیست انّما الکلام در این که آیا مجازاً این « لا» ی نافیه به معنای ناهیه آمده است؟ یعنی وقتی که مولا می گوید لاضرر ولاضرار اَی لاتضُرُّ احدکم احداً یا فرض کنیم که لاتضُرّوا باحدٍ، اضرار به احد وارد نکنید، ضرر به احدی نرسانید. آیا معنا این است؟ همانطوری که می گوییم رأیتُ اسداً فی الحمام، در آنجا اصلاً معنای اسد به ذهن نمی آید بلکه رجل شجاع در ذهن می آید آیا معنا این است؟ یا بنا بر آن مبنایی که عرض شد در این که در مجازات نه این است که معنای حقیقی به ذهن نیاید بلکه معنای حقیقی ادعاءً دو مصداق پیدا می کند. و همانطوری که قبلا عرض شد امکان ندارد شما معنای مجازی را ادراک کنید بدون این که قبلاً معنای حقیقی در ذهن آمده باشد و از ادراک آن معنای حقیقی، مصداق ادعایی معنای مجازی را تصور می کنید، آیا به این کیفیت، استفادۀ نهی می کنید از « لا » ی نفی جنس؟ به این قسم است یا نه منظور شما این است که « لا» ی نافیۀ جنس همان «لا» ی نافیه است؟ ولی صحبت در این است که بالکنایه و بالاشاره و بالمعنی الملازمی بعد از القای این « لا» ی نافیه، مخاطب یک نهیی را تحریماً استفاده خواهد کرد. یعنی در اینجا « لا» ی نافیه به معنای « لا» ی ناهیه آمده است؟ یا اینکه نه « لا» ی نافیه در موضع خودش قرار گرفته، استفادۀ نهی بالملازمه و بالدلالة التزامی است؟