جلسه ۱۹

البته این یك اشكال است كه من عرض كردم ولی اشكالات متعدّده ای در اینجا بر این مسأله وارد می شود از باب...، یعنی بر فرض كه ما حالا كاری به اشكال انسداد و این ها نداشته باشیم كه آقایان آمدند ذكر كردند، اشكالات عدیده ای ذكر می شود، در آنجایی كه بیاییم مبنای خودمان را در این قضیه بگوییم ، این مسأله را مطرح می كنیم، این توجیه دوم.

توجیه سومی كه برای این قاعده ذكر كردند گفتند كه لایی كه در اینجا هست، این لا درست است، این لا، لای نافیه است و در اینجا ضرر را بر می دارد، منتهی ضرر در اینجا به معنای ضرر غیر متدارك است، امّا در ضرر متدارك نه، لاضرر و لاضرار یعنی لاضرر غیر متداركٍ، این را بر می دارد و الّا اصل الضرر را حفظ می كند، ضرر هست، اضرار بوده، امّا ضرر غیر متدارك نه، این را در اینجا شارع بر می دارد پس بنابر این خود لسان در اینجا لسان نهی است باز لسان نفی است به مدعات نهی یعنی نهی به لسان نفی در اینجا...

مسئلۀ دیگری که در این جا می‌ماند این است كه باز این معنای ضرر غیر متدارك و اینها، باز یك توجیهی در اینجا هست؛ لاضرر معنایش این نیست كه ضرر غیر متدارك در احكام اولیه ما نداریم. مثلاً شما روزه می گیرید روزه گرچه ضرر دارد برای شما امّا یك منافعی هم دارد، آن تدارك می شود، آیا واقعاً این طور است؟ یعنی نظر شرع و بصیرت شرع نسبت به احكام اینجوری است؟ گر چه شما نماز می خوانید فرض كنید كه من باب مثال یك ساعت قبل از اذان پا می شوید، موقع اذان بلند می شوید نماز می خوانید، در این سرما یك ضرری را متحمل می شوید دیگر، حالا در رختخواب گرم و نرم بهتراست یا این كه بلند شدن در سرما و رفتن و... آن منازل قدیم كه آمدن...، ضرر هست امّا این ضرر متدارك است، آن دنیا خدا به شما حورالعین می دهد این تدارك می شود. آیا شارع در اینجا می گوید شما ضرری را در اینجا متحمل می شوید ولی این ضرر تدارك می شود؟ یا این كه من باب مثال جهاد در راه خدا كه البته اینها آمدند اشكالاتی كه كردند و این حرف ها، در باب اجرای ادله خواهیم رسید؛ اینها مطرح می شود كه مثلاً اگر قرار باشد كه ما قائل به توسعۀ این قاعده باشیم لازمه اش تخصیص اكثر لازم می آید. می گویند كه در اكثر این احكام، قائل به تخصیص می شوند بخاطر اینكه نماز ضرر دارد، منتهی خب در آنجا شارع حكم كرده، روزه ضرر دارد شارع در اینجا حكم كرده، جهاد آقا ضرر چی چی؟ مردن است دیگر از این بالاتر! مردن است شارع در اینجا واجب كرده، زكات ضرر مالی است شارع حکم كرده، خمس ضرر مالی است، شارع واجب كرده، حج این همه مرارت ها و این همه زحمت ها و این همه فلان آن هم نه الان، سابق، قطاع الطریق، بیا و برو، پستی...تمام اینها ضرر است شارع واجب كرده، اگر قرار باشد كه ما قائل به توسعه در قاعده باشیم تخصیص اكثر لازم می آید پس بنابر این قاعده را محدود می كنیم؛ مانند مرحوم نائینی كه آمده محدودش كرده و قائل به تضییق در قاعده شده، ما هم اینجا محدود می كنیم.