جلسه ۱۷

از این نقطۀ نظر معنای ضرار این می‌شود، نه شما می‌توانید ضرر وارد کنید، نه ضرری هست و نه اینکه دو نفر می‌توانند به همدیگر ضرر وارد کنند، یک شخص ضرر وارد می‌کند و او در مقام مقابله اضافۀ بر آن مقدار وَ إِنْ عٰاقَبْتُمْ فَعٰاقِبُوا بِمِثْلِ مٰا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصّٰابِرِينَ ﴿النحل‌، ١٢٦﴾ یا مثلاً … فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ … ﴿البقرة، ١٩٤﴾ وَ لَكُمْ فِي اَلْقِصٰاصِ حَيٰاةٌ يٰا أُولِي اَلْأَلْبٰابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿البقرة، ١٧٩﴾ یا وَ كَتَبْنٰا عَلَيْهِمْ فِيهٰا أَنَّ اَلنَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ اَلْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ اَلْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ اَلْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ اَلسِّنَّ بِالسِّنِّ وَ اَلْجُرُوحَ قِصٰاصٌ … ﴿المائدة، ٤٥﴾ که در تمام اینها رفع ضرر در اینجا مطرح است، روی این حساب معنای ضرار هم روشن می‌شود، این در صورتی است که ما بگوئیم باب مفاعله اصلاً و وضعاً برای مشارکت بین الأثنین می‌آید. اما اگر قائل شدیم به اینکه باب مفاعله اینطور نیست که اصلش برای مشارکت بیاید، باب مفاعله مثل یکی از ابواب دیگر است. گاهی اوقات برای تکثیر می‌آید مثلاً ضاعَفَ اللَه اجرک. به معنای ضعّف است. به معنای مشارکت می‌آید مانند مُصارَعَه که به معنای مشارکت است، مسابَقَه که به معنای سبقت است و معامَلَه و امثال ذلک که بین الاثنین است یا بین الافراد هست. 

اگر گفتیم که این باب مفاعله، اصلش برای مشارکت نیست بلکه در بعضی از موارد برای مشارکت است و در خیلی از موارد نیست، فرض کنید که مثل سافر، سارع ﴿آل‌عمران‌، ١٣٣﴾ سارعوا به معنای بین الاثنینی نیست، به معنای همین سرعت است. یا مثل نافق، از نفاق می‌آید چون بین الاثنینی معنی ندارد یک شخصی در درون خودش نفاق دارد، منافق به کسی می‌گویند که در درون خودش نفاق دارد، نفاق بین الاثنینی معنی ندارد، راجَع یا شاهَدَ، مشاهدَه، شما می‌گوئید مشاهده کردید؟یعنی آمدید دیدید قضیه را؟ این بین الاثنینی معنی ندارد و امثال ذلک، در این صورت قضیه چیست؟