جلسه ۱۶

سؤال: مرجع تشخیص عرف به چیست؟ آیا به عقل است؟

جواب: نه خیر، در بعضی از موارد ما در شرع داریم که اصلاً شارع به عرف هیچ نظر ندارد، عرف که در حُسن و قبح عقلی، ممکن است راه خطا در پیش بگیرد، ما عرف را با عقل، دو تا می‌کنیم، یعنی با بنای عقلاء دو تا می‌کنیم، ممکن است یک عرفی از بناء عقلاء پیروی نکند، خیلی از این عرف‌ها هستند که شما وقتی که نگاه می‌کنید می‌بینید اصلاً در مسألۀ حُسن و قبح کاملاً تفاوت پیدا می‌کنند، این عرف این کار را زشت می‌داند، آن عرف، آن کار را زشت می‌داند، هر عرفی یک کاری را زشت می‌داند، این عرف این نوع احترام را صحیح می‌داند، یک عرف دیگر اینجور احترام را صحیح می‌داند، پس بنابراین در مسألۀ عرف، بناء عقلاء نیست. بناء عقلاء در آنجائی است که اصلاً مافوق عرف است، یعنی بناء عقلاء حاکم بر عرف است، یعنی شما چه عرف اینجا یا چه عرف جای دیگر، هر عرفی را نگاه بکنید می‌بینید همه از یک روش پیروی می‌کنند، مثلاً در مسألۀ تبعیت یا عمل به قول ثقه، این بناء، بناء عقلایی است، این دیگر بین ژاپنی و ایرانی و هندی و عرب فرقی نمی‌کند، در مسألۀ ترحم به صغیر، ترحم به یتیم، ترحم به شخصی که ضعیف است این یک بناء عقلائیه است، شکر از منعم این یک بناء عقلائیه است، اکرام بزرگان بناء عقلائیه است، همزیستی مسالمت آمیز در عرف، این یک بناء عقلائیه است، حالا خود آن همزیستی، خودش قانون دارد، هر عرفی برای خودش یک قانون دارد، ، حتی شما در جنگلها، در قبائل وحشی هم بروید، باز اینها بین خودشان قائل به همزیستی مسالمت آمیر هستند، منتهی حدودش فرق می‌کند، فرض کنید که این می‌گوید از خیمۀ من تا پنج متر، این بایستی که مصون از تعرض بماند، یک قبیله‌ای می‌گوید، نه، تا ٢ متر، آن می‌گوید سطح اشکال ندارد، این می‌گوید اشکال دارد، ولی در اصل همزیستی مسالمت آمیز در یک تمدّن، این بناء، بناء عقلایی است، ما بناء عقلائیه را اصلاً با مسائل عرفی، دو تا باید بکنیم.