روایات مشتمل بر عبارت «لاضرر» (2)

خب، بحث راجع به اینکه حالا آیا این چاه قبلاً بوده و بعد آن قبیله آمده در آنجا منزل گرفته یا این قبیله اصلاً این چاه را کنده‌اند، دیگر در اینجا این مسائل مطرح نیست، این هم باز یکی از آن جهاتی است که گفتند مقام، مقام اجمال است ها. شما نمی‌دانید که آیا این چاه چاهی بوده که قبلاً بوده و اینها حق ندارند، یا اینکه این چاهی است که خود اینها کندند، بعداً می‌آئیم می‌گوئیم ولو اینکه چاه خود اینها هم باشد ولی باز در عین حال اینها باید بدهند، روایاتی هست در اینجا. یعنی اگر ما آن قرائن را نداشتیم ما حمل می‌کردیم بر این که این چاه چاهی بوده که مال خودشان نبوده منتهی یک حق تصرّفی دارند ولی اگر چاه مال خودش است خب شخص، الناس مسلَّطون علی اموالهم، نمی‌خواهد مواشی دیگر سیراب بشوند، تصرف در اموال اقتضاء این را می کند.

یک معنایی که این روایت شده این است که شما از زیادی آب منع نکنید تا اینکه از زیادی چرا منع بشود یعنی دیگران مثلاً می‌خواهند زراعت بکنند شما آبشان را به آنها ندهید آنها زراعت نمی‌کنند در نتیجه آن مراتع کم می‌شود، آن کشت و زرع کم می‌شود، معانی مختلفی شده ولی آن معنایی که عرض کردم این معنی أظهر است از این دو.

این دو روایتی است که عقبة بن خالد از امام صادق علیه السلام نقل می‌کند جدای آن، البته ما یک اقضیة النبی داریم، قضاهائی که پیغمبر کردند و آن اقضیه، هم اهل سنت او را نقل کردند و هم امامیّه.

روایتی را که اهل سنت نقل کردند آن روایت، روایتی است که می‌رسد به عبادة بن صامت که از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام است، که این روایت را احمد بن حنبل در مسند کبیرش نقل کرده و دیگران هم از احمد بن حنبل گرفتند مانند سنن و اینها، روایت دارد انّ من قضاء رسول اللَه أنّ المعدن ؟ اینها همه؟ هستند، یعنی معدن؟ است، یعنی اگر کسی از معدن چیزی بردارد مدیون نمی‌شود یا اگر کسی آبی از چاه بردارد این غرامتی ندارد. در اینجا، خود همین ؟ دلیل بر این است که آن چاه، اعم از اینکه چه چاهی باشد. و اگر حیوانی را، اگر البته شرائطش را لحاظ کرده باشند، محافظت کرده باشند، حیوان می‌آید، می‌زند یک چیزی را می‌شکند، درصورتی که آن چوپان، آن راعی، آن کسی که محافظ است، رعایت کرده باشد، آن ؟ است منتهی اگر آمد و مثلاً فرض کنید که دارد حرکت می‌کند، یک هندوانه‌ای، یک خربزه‌ای سر راهش است، او با لگد می‌زند او را از بین می‌برد، آن دیگر تقصیر کسی است که این را گذاشته وسط راه ، چون این نمی‌فهمد و این خلاصه تلف می‌شود، یا اینکه فرض کنید یک حیوانی را بستند یک جایی، یک بچه‌ای می‌رود اذیتش می‌کند، یا اینکه یک شخص می‌رود اذیتش می‌کند آن با لگد می‌زند و او تلف می‌شود این بر عهدۀ صاحب حیوان نیست که دیه بپردازد و یا حتی این جراحتهایی که وارد می‌کند بر عهدۀ صاحب حیوان نیست، اینها همه؟ است.