جلسه ۴۳۹

لازم نیست حتماً دو طرف نسبت به این مسئله باشد بلکه احاطه بر آن موضوع پیدا بكند منتها همان‌طوری که خدمت رفقا عرض شد وقتی آن حكم اجتناب بر عنوان آن موضوع تعلق می‌گیرد كه خمریت مردد بین الطرفین است آن منجّز برای علم اجمالی می‌شود. تمام شد! حالا یكی از دو طرف باشد یا نباشد دیگر تأثیری در تنجّز علم اجمالی بقائاً ندارد یعنی وقتی كه حكم بر عنوان تعلق گرفت آن عنوان مصداقش در خارج هست و این مصداقش دیگر در خارج پیدا شد و چیزی كه وجود پیدا كرد به قول فلاسفه لا یُعدَم همین‌كه وجود طرفین مُحققَین لِلعلم الإجمالی محرز شد علم اجمالی حدوثاً حاصل شد و بقائاً هم همان علت، علت مبقیه هست الآن هم همان علت مبقیه آن خمر مردد، عنوانش باقی به بقاء تمام اطراف علم اجمالی است یعنی حتی یك مورد از اطراف علم اجمالی باقی باشد آن عنوان كه همان كلی طبیعی است به حال خودش باقی است و باز هم آن الخمر المردد باقی هست مگر اینكه جمیع اطراف علم اجمالی فرداً فرداً منتفی بشود و در آن‌موقع بگوییم که چون طبیعت قائم به وجود خارجی مصادیقش است دیگر در آن موقع طبیعت هم منتفی خواهد شد و وقتی وجود خارجی طبیعت منتفی بشود بالطبع طبیعت هم منتفی خواهد شد. ما در علم اجمالی برای تنجّزش احتیاج به تیقن مصداقیت حرام داریم؟! نه، همان شك در مصداقیت و محتمل المصداقیه موجب اجتناب است پس تا یك فرد از اطراف علم اجمالی باقی باشد آن محتمل الصدقیه و محتمل الانطباقیه و محتمل التطبیق در هر حال باقی است.

تلمیذ: بازهم ازبین نمی‌رود.

عدم فرق بین فقدان تكوینی و فقدان اضطراری

استاد: احسنت! علم اجمالی هنوز باقی است. پس آن علم اجمالی علت مبقیه‌اش در نفس مكلف مستمر است و وقتی نفس مكلف را اعدامش كردند یا به او سم دادند یااینكه بالأخره به یك نحوی ترتیب نفس مكلف داده شد دیگر آن علت مبقیه هم منقطع خواهد شد. دیگر دراین‌صورت فرقی بین فقدان تكوینی و فقدان اضطراری نیست بلكه فقدان اضطراری موجب عدم قدرت به نسبت به یكی از طرفین است ولی قدرت نسبت به طرف دیگر به‌واسطۀ بقاء علت مبقیه هنوز به حال خودش باقی است.