جلسه ۴۳۹

حكم فاقد داشتن مكلفِ غائب، نسبت به موارد شبهه

چرا ارتباط ندارد؟! چون مكلفِ غائب نسبت به آن موارد شبهه، حكم فاقد را دارد گرچه مكلف وجود دارد ولی چون موارد شبهه خارج از حیطۀ تعلق مكلف است پس فاقد است. همین مطلب راجع به فقدان أحد الطرفین یا فقدان بعض الأطراف علم اجمالی حاصل می‌شود و می‌فرمایند که اگر اطراف علم اجمالی به‌طوركلی منتفی شد فرض كنید این دو اناء متردد النجاسه هستند حالا اگر این هردو ‌ازبین رفتند و منتفی شدند، دیگر علم اجمالی وجود ندارد همین‌طور اگر یكی از دو طرف علم اجمالی منتفی بشود [این‌گونه است] چون علم اجمالی قوامش به طرفین هست.

پس علت محدثه همان علت مبقیه باید باشد، پس الآن تكلیف مكلف به چه تعلق می‌گیرد؟ به هیچ، این عمدۀ برای حكم به برائت و اباحه در مابقی است و نسبت به این مسئله‌‌ای كه متأخرین راجع به این قضیه مطرح كردند. البته مرحوم شیخ این مطلب را در رسائل دارد منتها متأخرین مثل مرحوم آقا ضیاء و مرحوم نائینی خیلی روی این مسئله مانور دادند. چون بنا داریم مسائل مرحوم آقای خوئی را بیان كنیم نظر ایشان برای بعد می‌ماند اما خب راجع به نظر اینها، مجمل مسائل این است كه عرض شد و اگر به تقریرات آنها مراجعه كنید متوجه می‌شوید که مسئله بیش از این مقدار نیست و صحبتی كه شده در توسعۀ همین مسئله است كه آن مقوّم علم اجمالی بقاء وجود اطراف است پس علت مبقیه هم باید وجود اطراف باشد، همان‌طور که در خود علم اجمالی وجود طرفین لازم است و اگر طرفین مفقود باشند علم اجمالی نیست ـ من‌باب‌مثال شخصی می‌بیند که این دو إناء خمر بود و بعد هم بچه در باغچه ریخت خب وقتی ریخت دیگر چه‌كارش كنیم؟! حالا درخت مستفیض می‌شود ارتباطی به ما ندارد! ـ همین‌طور وجود این طرفین بقاء هم به‌عنوان علت مبقیه باید محقق باشند.