جلسه ۴۳۸

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

در كلام مرحوم آخوند یك نكته‌ای ماند كه مرحوم اصفهانی هم توضیح مختصری راجع به این مسئله می‌دهند و این جلسه به این نكته می‌پردازیم و إن‌شاءالله شاید بعداً شروع به جمع‌آوری این بحث دیگر كنیم.

درصورتی‌كه أحد از اطراف علم اجمالی ابتلاء به اضطرار پیدا كند، مرحوم آخوند در كفایه ـ اگر نظر رفقا باشد ـ قائل به احتیاط هستند به عكس افراد دیگری كه در مانحن‌فیه وقتی كه أحد از طرفین مورد ابتلاء و معنون به عنوان اضطرار می‌شود، با خروج مضطرٌ إلیه علم اجمالی را منحل می‌دانند. مرحوم آخوند در جواب اینها می‌فرماید كه اضطرار موجب انحلال علم اجمالی نیست زیرا دلیل قائل به برائت در اینجا خروج أحد الطرفین از تحت اطراف علم اجمالی است. خروج أحد الطرفین به معنای فَقْد مكلفٌ ‌به است و در صورت فَقْد مكلفٌ ‌به دیگر تكلیفی وجود ندارد یعنی تكلیف مشروط به وجود موضوع است و وقتی كه موضوع نباشد دیگر تكلیف نیست.

نهی لا تَشرب در موردی است كه موضوع خارجی خمر محقق باشد و اگر موضوع خمر محقق نباشد خب دیگر تكلیفی در اینجا وجود ندارد و تكلیف در مرحله تنجّز خودش یعنی در مرحلۀ انشاء و ملاكات باقی می‌ماند پس وجود موضوع را شرط برای تحقق تكلیف می‌دانند. پس این واجب، واجب مشروط می‌شود.

توضیحی در باب واجب مشروط

در واجب مشروط واجب معلق بر شرط یا شرائط خارجی است كه با فقدان آن شرائط طبعاً واجب هم منتفی خواهد شد مثل استطاعت كه معلق و مشروط بر تخلیة السرب است و استطاعت مالی و صحت و سلامت و همین‌طور عدم وجود شیء اهم مانند ممرضیت مریض و امثال‌ذلك. بناءًعلیٰ‌هذا شكی نیست كه خود فَقْد موضوع به‌عنوان شرط عقلی برای هر واجبی خواهد بود، این دلیل برای این افرادی است كه قائل به انحلال علم اجمالی هستند.

اگر یادتان باشد مرحوم آخوند در آنجا فرمودند كه فَقْد موضوع از شرائط تكلیف نیست و تكلیف مطلق است منتها شرط تحقق خارجی تكلیف است و تكلیف لا تَشرب شامل خمر می‌شود منتها شرط تحققش عبارت از وجود فرد خارجی است پس نهی لا تَشرب شامل همۀ افراد خواهد شد.