جلسه ۴۳۷

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد كه طبق مبنای متعارف كه قیام علم اجمالی را منوط به وجود عینین یا اعیان خارجیِ شبهات محصوره می‌دانند و حكم را بر خود آن موضوع مِن حَیثُ هو هو مترتب می‌كنند، چاره‌ای نیست از این بیان مرحوم آخوند كه ایشان فرمودند که درصورتی‌كه اضطرار بر علم اجمالی طاری بشود دراین‌صورت شبهه مشكوك است یعنی تكلیف بر طرفین علم اجمالی مشكوك الانطباق است و وقتی كه تكلیف مشكوك الانطباق شد دراین‌صورت مقتضا احتیاط است زیرا آن تكلیف به حال خود باقی است و گرچه أحد الطرفین به‌واسطۀ اضطرار از اطراف علم اجمالی خارج می‌شود ولی طرف دیگر هنوز در احتمال انطباق تكلیف باقی می‌ماند و در این‌صورت استصحاب بقاء تكلیف مقتضی احتیاط است.

این مسئله و اشكالی كه به آن وارد می‌شود در ضمن صحبتی كه راجع به این قضیه شد عرض شد. إن‌شاءالله در این جلسه سعی كردم بر اینكه این تقریر بر بیان مرحوم كمپانی تمام شود تااینكه اگر شد ما دیگر از این مسئله فراغت پیدا كنیم و به سایر مطالبی كه در دست داریم برسیم. گفتم که شاید یك مقداری مسئله فشرده‌تر بشود و بیان و تفصیل بیشتری نباشد و به‌نظر می‌رسد كه در اطراف این قضیه آن‌طوری كه باید و شاید این صحبت شده و حقیقت مطلب تا حدودی در دسته‌جمعی بیان شده است و در ‌آخر قضیه هم [بیان] می‌كنیم و به‌نحوی‌كه آن حقیقت و ریشه و اساس مسئلۀ علم اجمالی روشن بشود، آن را کاملاً بیان می‌كنیم.

شبهاتی كه قوم در این زمینه مطرح كردند و طرق مختلفی که استدلال كردند بیان شده است، چه افرادی كه قائل به احتیاط هستند درصورت فقدان یا درصورت ابتلاء به أحد الأطراف در علم اجمالی و یا افرادی كه قائل به برائت و اباحه هستند و افرادی كه قائل به فصل هستند و درصورت فقدان قائل به احتیاط هستند ولی درصورت اضطرار قائل به برائت هستند، ادلۀ اینها در ضمن مسائلی كه بیان شد روشن شد.