جلسه ۴۳۶

پس در علم اجمالی بااینكه تبدّل ماهوی نشده است و خمریت منطبق بر أحد الطرفین هست ولی صحبت در این است كه آن خمریت دیگر نمی‌تواند حرمت را با خود القا كند و با خود بیاورد تااینكه در باب تزاحمِ بین حرمت و اباحه مكلف در آنجا به اهمّ الملاكین تمسك كند كه در اینجا اهمّ الملالكین همان اضطرار است بلكه خمریت در اینجا به‌واسطۀ ملاک اهمّ، دیگر خاصیت خود را ندارد؛ خاصیتش عبارت از حرمت است که حرمت را در اینجا ندارد.

مشکوکیت تعلق حرمت بر خمریت در علم اجمالی

پس در شبهۀ علم اجمالی حرمتِ معلقِ بر خمریت، مشكوك می‌شود چون قبل از علم اجمالی قطعاً حرمت معلق بر خمریت بوده است و در این شكی نیست، همین‌كه علم اجمالی آمد مكلف شك می‌كند كه اصلاً آن حرمتِ معلقِ بر خمریت باقی است یا آن حرمت مشكوك شده است؟! شكی نیست كه با آمدن اضطرار دیگر آن حرمت را نمی‌توانیم در اینجا استصحاب كنیم؛ استصحاب كنیم بر اینكه آن حرمت خمریت قبل از طروّ اضطرار متیقن بود و الآن بعد از طروّ اضطرار باقی هست یا باقی نیست. چرا؟ چون در اینجا اصلاً تبدّل موضوع شده است. آن حرمتی كه معلق بر خمر بود حرمت معلق بر معلوم الخمریه بود نه بر مشكوك الخمریه! یعنی خمریتِ در حال عادی بود نه مشكوك الخمریه، چون در علم اجمالی هم باز مشكوك الخمریه است.

البته بر مشكوك الخمریه حرمت تعلق نمی‌گیرد بلکه در علم اجمالی بر معلوم الخمریه تعلق می‌گیرد منتها آن معلوم بین دو مشكوك منطوی است نه باز بر مشكوك الخمریه! وقتی كه ما گفتیم كه احكام در نفس‌الأمر مترتب بر عناوین هستند منتها در مصداق باید مكلف از عهدۀ امتثال بربیاید خب در آنجا بحثی نیست؛ حرمت روی معلوم الخمریه رفته است حالا چه خمر بگویید یا معلوم الخمریه بگویید، در علم اجمالی هم ما معلوم الخمریه داریم و هیچ تفاوتی نمی‌كند منتها در غیر علم اجمالی مشخص است، در علم اجمالی غیر مشخص است اما معلومیتش ازبین نرفته است باز هم هردو معلوم هستند. ولی در حرمتی كه معلق بر خمر هست آن حرمتی است كه بر خمر بِما هو هو در حال اختیار و در حال قدرت آن حرمت مترتب است و اگر آن اختیار و قدرت سلب شود موضوع سلب می‌شود و تغییر پیدا می‌كند. پس دیگر در اینجا آن حرمت باقی نمی‌ماند و آن حرمت، مشكوك می‌شود یعنی در اینجا با تبدّل شرایط موضوع، ‌موضوع هم در اینجا متبدّل می‌شود.