جلسه ۴۳۶

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد اشكالی كه بر كلام مرحوم آخوند وارد می‌شود بنا بر تقریری كه فرمودند این است كه از آنجایی كه در علم اجمالی ملاك برای بقاء علم اجمالی دو فردِ شاخصِ خارجی است بِما هما خارجیٌ أو بِما هی خارجیةٍ حالا بنا بر اینکه ذو طرفین باشد یا ذو اطراف باشد تا قبل از وصول به حد شبهۀ غیر محصوره از این نقطه‌نظر هیچ دلیلی بر اجتناب و احتیاط وجود ندارد. زیرا به یك امر خارجی علیٰ‌أیّ‌حال یا حرمت تعلق می‌گیرد یا اباحه تعلق می‌گیرد و دیگر جمع بین اباحه و حرمت در دو ملاك معنا ندارد؛ مكلف یا باید أحد الإناء را شرب كند یا نباید بكند حالا به یك ملاك باید شرب كند به یك ملاك نباید شرب كند این دیگر در اینجا نمی‌تواند وجهی داشته باشد و از آنجایی كه اضطرار حكومت بر خمریت در شبهۀ تحریمیه یا در مواردی از شبهات وجوبیه دارد ـ فرق نمی‌كند ـ پس مورد را از حرمت مبدّل به اباحه می‌كند پس دیگر نمی‌توان در اینجا طرفی برای علم اجمالی فرض كرد.

اگر مرحوم آخوند بخواهند در اینجا به این كیفیت جواب بدهند كه بله، نفس خمریت بِما هی ‌هی موجب برای احتراز نیست بلكه آن حرمت معلق بر خمریت موجب احتراز است، و در اضطرار، آن إناء از خمریت تبدّل ماهوی به مائیت پیدا نمی‌كند بلکه آن خمریت به حال خودش محفوظ است و مترتب بر خمریت حرمت هم وجود دارد و براساس ملاك در آن خمریت حرمت هم مترتب خواهد شد.

جوابی كه می‌شود از این مسئله داد و مستشكل می‌تواند اعتراض كند این است كه قبول داریم در اضطرار، خمریت متبدّل به مائیت نمی‌شود ولی آنچه كه در اینجا محطّ بحث است این است كه آیا نفس خمریت موجب حرمت شده است یااینكه نسبت به مورد خاص در علم اجمالی خود آن خمریت حرمتش به‌واسطۀ طروّ اضطرار دیگر منتفی شده است؛ خمرٌ و لا حرامٌ، در خمریت صحبت نیست بلکه در حرمتش صحبت است