جلسه ۴۳۴

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد مرحوم آخوند نسبت به بقاء تنجّز بیانی دارند كه تقریباً می‌شود گفت که شبیه همان كیفیت بیانی است كه ما قبلاً نسبت به احتیاط و به بقاء تنجّز مطرح كرده بودیم. ایشان می‌فرمایند كه مسئله در باب علم اجمالی و وصول به حد اضطرار، برگشت به دوران بین تكلیف محدود و تكلیف مطلق ندارد؛ در تكلیف محدود، متیقن، بقاء تكلیف است تا طروّ اضطرار چون بحث راجع به طروّ اضطرار بعد از تحقق علم اجمالی است در واقع می‌شود بگوییم: درصورتی‌كه تكلیف از باب دوران بین محدودیت و اطلاق باشد برگشتش به تیقن تکلیف تا حد اضطرار و شك در تكلیف بعد از طروّ اضطرار است تااینكه نسبت به شك در تكلیف، همان قاعدۀ برائت در آنجا جاری بشود زیرا اگر قائل به محدودیت در دوران بشویم معنایش این است كه علم اجمالی تا حد اضطرار منجِّز یا منجَّز است و این تكلیف محدود به این حدّ است محدود به اضطرار بِأحد الأطراف است. إنّما الكلام بعد از اضطرار به‌واسطۀ خروج أحد الطرفین یا أحد الأطراف از دایرۀ علم اجمالی یَصیرُ شبهةٌ بدویةٌ.

تعریف تكلیف متیقن و مشكوك

پس یك تكلیف متیقن داریم که آن تكلیف متیقن عبارت از تا حد اضطرار است و یك تكلیف مشكوك داریم عبارت از حد اضطرار به بعد است. نسبت به تكلیف متیقن حكم علم اجمالی منجِّز و نسبت به بعد از طروّ اضطرار دیگر شبهه شبهۀ بدوی می‌شود. ایشان می‌فرماید که مسئله از این باب نیست.

حالا خودشان نسبت به این قضیه توضیح می‌دهند که چرا نسبت به این مسئله به این كیفیت نیست؛ زیرا شكی نیست در اینكه قدرت شرط اصلی و اساسی برای تنجّز تكلیف است و وقتی كه تكلیف و علم اجمالی به حد اضطرار می‌رسد دیگر مكلف نسبت به اتیان به تكلیف عاجز است و سلب اختیار و قدرت از او خواهد شد و دیگر ما تكلیف مشكوك در اینجا نداریم و تكلیف متیقن در اینجا نداریم. وقتی كه علم اجمالی در اینجا منجِّز نسبت به تكلیف است در نفس تحقق تنجّز، عدم اضطرار لحاظ شده است پس دیگر در اینجا دوران بین مشكوك و متیقن نیست، دوران بین محدود و اطلاق دیگر در اینجا نیست بلکه مِن أول الأمر این تكلیف مشروط به قدرت است و با اضطرار سلب قدرت می‌شود! چطور مكلف با وجود اضطرار بخواهد اتیان به تكلیف كند؟! چطور مكلف با وجود اضطرار می‌تواند تناول بكند و كفّ نفس در اینجا بكند؟!