جلسه ۴۳۲

اگر شارع مكلف را از شرب إنائین نهی بكند، نسبت به آن موردی كه طروّ اضطرار شده كه خارج از قدرتش هست و نسبت به آن موردی كه خارج از اضطرار نیست قادر است خب او را ترك می‌كند. كجای این مسئله در اینجا منافات با عدم قدرت دارد؟! فرض كنید که خطاب شارع به نهی از إنائین تعلق گرفته است و یك إناء در قم هست و یك إناء در سعودی كه به او دسترسی ندارد خب نسبت به إنائی كه در سعودی هست قادر نیست و تكلیف هم به او تعلق نمی‌گیرد ولی نسبت به إنائی كه در قم هست تكلیف تعلق می‌گیرد. در كجای این مسئله، مشروطیت قدرت مانع از دوام و استمرار تنجّز تكلیف شده است؟!

اینکه مبنای عقل بر تنجّز تكلیف نسبت به مكلف است در آنجایی است كه خطاب شارع به امری تعلق بگیرد كه مکلف قادر نباشد و عاجز از اتیان باشد مثل طیر فی السماء یا عتق رقبه که در زماننا هذا اصلاً غیر مقدور است اما نسبت به آن اموری كه در قدرت مكلف هست به آن مقدار كه در تحت قدرت اوست به آن مقدار باید انجام بدهد و به آن مقدار كه در تحت قدرت او نیست تكلیف اصلاً نیست و این یك مسئلۀ دقیقی در اینجا است كه وقتی خطاب بر امر معیّن و مشخص تعلق می‌گیرد ـ این امر معیّن و مشخص را در ذهن داشته باشید چون ما منظور مرحوم آخوند را نسبت به این قضیه باید روشن كنیم ـ مثل اجتناب از خمر، خب اجتناب از خمر مشخص و معیّن است، وقتی به این تعلق می‌گیرد در مقام امتثال عدم اتیان به أحد الإنائین چه ربطی به عدم اتیان به إناء ‌دیگر دارد تا اینکه شما عدم قدرت بر شرب به‌واسطۀ اضطرار را مانع برای استمرار تنجّز به‌حساب ‌آورید؟! اگر اضطرار به إناء دیگر در برائت ذمه نسبت به إناء دیگر دخیل بود، آن موقع شما می‌توانستید عدم قدرت بر شرب إناء مضطرٌ إلیه را به‌عنوان مانع از تنجّز تكلیف نسبت به إناء دیگر به‌حساب بیاورید ولی در اینجا شرب أحد الإناء ارتباطی به إناء دیگر ندارد! مكلف در مقام امتثال باید از إنائین اجتناب كند و این إناء از باب مقدمۀ علمیه برای خودش تكلیف خاصی دارد و آن إناء هم برای خودش از باب مقدمۀ علمیه تكلیف خاصی دارد، این إناء كه الآن مضطرٌ إلیه است چه ارتباطی با این إناء دارد كه درصورت عدم قدرت بر اتیان نهی شارع، موجب مانعیت از تعلق تكلیف نسبت به این بشود؟!