جلسه ۴۳۱

بنابراین بحثی كه امروز تمامش می‌كنیم این است كه در اضطرار متقدم بر علم اجمالی آنچه كه از عهدۀ اضطرار برمی‌آید و آنچه كه می‌تواند مانعیت برای علم اجمالی پیدا كند این است كه اضطرار می‌آید یكی از طرفین علم اجمالی را از تحت علم اجمالی فقط خارج می‌كند! همین! درست مثل اینكه اضطرار تعلق به یك حرمت معیّن می‌گیرد، همین! و یَبقی الطرف الآخر بلامانع، آن حكمی كه مترتب بر علم اجمالی است در یك طرفی كه معارض با اضطرار است اضطرار بر او غلبه دارد و آن‌طرف دیگری كه مخالف با اضطرار نیست و منافاتی با اضطرار ندارد علم اجمالی نسبت به او حاكم می‌شود. حالا یا به استصحاب یا به غیر استصحاب، آن دیگر نیازی به این قضیه ندارد. پس تا اینجا مشخص شد که قائلین به فرق بین تقدم اضطرار بر علم اجمالی و تأخّر اضطرار از علم اجمالی فرقشان لا طائل تحته است تا إن‌شاءالله در جلسۀ بعد به دلیل مرحوم آخوند نسبت به برائت در تقدم اضطرار بر علم اجمالی برسیم كه دلیل مرحوم آخوند چیست.

تلمیذ: شخصی که در کوه راه می‌رود و تشنگی بر او غلبه پیدا می‌کند یک بطری آب پیدا می‌کند و بعد از خوردن می‌فهمد که شراب بوده مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ می‌فرمودند که حکمی برای این نیست و عقاب نمی‌شود اما آن اثر وضعی را و آن مستی را چه‌کار می‌کند؟! آن که هست!

استاد: آن آثار ظاهری است ولی آثار باطنی که مترتب نیست و آن اثر باطنی فقط در مقام اختیار مترتب می‌شود و اگر یک اثری ظاهراً داشته باشد و نفسش را تغییر و تحولی بدهد خب زایل می‌شود و تا آخر عمر هم که عرق نمی‌خورد حالا یک‌دفعه ...!

اللهم صل علی محمد و آل محمد