جلسه ۴۳۱

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

در تقریر مرحوم اصفهانی روشن شد مرحوم آخوند در اضطرار متأخر مانند مرحوم شیخ قائل به احتیاط هستند گرچه در كفایه در هردو موضع قائل به برائت هستند. در تقریر كلام مرحوم شیخ از این بیان استفاده شد كه آن تكلیفِ قبل از طروّ اضطرار كه مترتب بر علم اجمالی بود درصورت تحقق علم اجمالی ثابت و محرز است و بعد خروج أحد الطرفین از تحت علم اجمالی موجب شك در ارتفاع تكلیف سابق خواهد شد و مرجع فی هذا الموضع استصحاب بقاء تكلیف است درصورت بقاء اطراف محتمل التكلیفیه. این كلام مرحوم شیخ بود كه مرحوم آخوند هم روی همین مطلب در حاشیه بر فرائدشان روی همین قضیه تأکید داشتند.

جنبۀ مقدمی داشتن تحقق موضوع در اطراف علم اجمالی

نسبت به این مسئله عرض شد كه حقیقت تعلق تكلیف بر علم اجمالی در دو فرع تقدم اضطرار و تأخّر اضطرار فرق نمی‌كند حتی بر خود مبنای قوم نسبت به علم اجمالی و وجوب احتیاط یا برائت در تعلق تكلیف، مسئله كاملاً تفاوتی ندارد به‌جهت اینكه آنچه كه محقق موضوع برای احتیاط در علم اجمالی است، عبارت از اطراف علم اجمالی نیست بلكه اطراف علم اجمالی جنبۀ مقدمی برای تحقق موضوع دارد و آنچه كه محقق موضوع هست عبارت از خصوصیت آن مكلف در ارتباط با این مسئله است. مثلاً شخصی مالك یك شیء است، نه در مالك صحبت است و نه در ملكیت او، یك وقت نیت مالك بر جواز تصرف است، جواز تصرف موضوع برای اباحه می‌شود و یك وقتی نیت مالك بر عدم جواز است، عدم جواز تصرف موضوع برای حرمت می‌شود.

بنابراین برگشت مسئله به نیت شخص است؛ تا مالك نسبت به مالش چه نیتی داشته باشد. اگر نیت اباحه كند یعنی میل نفسانی مالك بر جواز تصرف باشد، حكم شرعی هم بر اباحه است و اگر [بر جواز تصرف نباشد] غصب می‌شود درحالی‌كه نه ملك در اینجا تغییر پیدا كرد و نه مالك تغییر پیدا كرد و هردو مشخص هستند و هردو در سر جای خودشان هستند.