جلسه ۴۲۸

اگر شما عالماً به طهارت حدثیه نماز خواندید و عالماً به رفع نجاست حدثیه نماز خواندید بعد مشخص شد که این علم شما جهل مرکب بوده است، در اینجا نماز باطل است. ولی در مورد نجاست خبثیه اگر عالماً به رفع نجاست خبثیه صلات انجام شد و بعد معلوم شد این جهل مرکب بوده است، نماز درست است. از اینجا استفاده می‌شود که شارع در اینجا علم به طهارت و نجاست را به‌عنوان جزء الموضوع در تعلق تکلیف اخذ کرده است اما در مورد خمر آیا شارع علم به خمریت را در خود تکلیف و در خود تحقق تنجّز تکلیف جزء الموضوع می‌داند یااینکه اصلاً او را جزء الموضوع نمی‌داند و شارع اصلاً به علمیت یا عدم علمیت نظر ندارد؟! می‌گوید که الخمرُ حرامٌ، بله وقتی این تکلیف برای شما فعلیت پیدا می‌کند که شما عالم باشید ولی قبل از تحقق علم، آن تکلیف به اجتناب از خمریت درهرحال آمده است. حالا صحبت در این است که در مورد علم اجمالی که إمّا هذا خمرٌ و إمّا هذا خمرٌ، صرف‌نظر از اضطرار ـ فرض بر این است که اول اضطرار واقع شده است ـ آیا متعلَق تکلیف برای نهی شارع حاصل است یا نه؟! حاصل است. چرا؟! چون در عالم خارج إمّا هذا خمرٌ و إمّا هذا، به مکلف کاری نداریم و به علم مکلف کاری نداریم. إمّا هذا خمرٌ و إمّا هذا خمرٌ آیا متعلَق برای تکلیف شارع به اجتناب هست یا نیست؟! هست.

بنابراین تنجّز تکلیف ولو با عدم علم اجمالی حاصل است إنَّما الکلام در فعلیت، ‌فعلیت چه موقع حاصل می‌شود؟! وقتی علم اجمالی بیاید. ولی قبل از اینکه علم اجمالی بیاید موضوع برای آن تکلیف که عبارت است از وُجودُ الخمرِ فی أحدِ الإنائَین؛ أو وجودُ الخمرِ خارجاً أو وجودُ الخمرِ فی الإنائین أو مُتَردّدَین، وجودُ الخمرِ فی أحد الإنائین آیا متعلَق برای نهی شارع هست یا نیست؟! اجتنب عَن الخَمر در اینجا می‌آید یا نمی‌آید؟! حالا فرض کنید ما علم اجمالی نداریم ولی هنوز فعلیت پیدا نکردیم، چه موقع فعلیت پیدا می‌کند؟! وقتی که مکلف علم اجمالی پیدا کند، ‌آن موقع فعلی می‌شود.