جلسه ۴۲۸

یااینکه در مورد نفی آن و در مورد سلب نظیر عدم حضور من‌باب‌مثال عدم حضور در یک جلسه و در یک مجلس نسبت به چند نفر که مجموع افراد حضورشان در مجلس منعی است و اگر یک نفر در جلسه حاضر نشد منظور شارع و منظور مولا حاصل می‌شود. بنابراین یک نفر که شرکت نکرد، تکلیف از بقیه ساقط است و بقیه می‌توانند شرکت کنند چون حضور جمعی در اینجا منهی برای مولا است نه‌اینکه حضور تک‌تک افراد و فردفرد افراد.

در اینجا مشخص است که مولا نظر به همان امر خارجی دارد منتها از باب اینکه موجد امر خارج و مکوّن امر خارج، شخص، هویتی جز مکلف نیست از این باب این به او تعلق می‌گیرد حتی اگر میتی اتوماتیک‌وار دفن بشود باز در اینجا تکلیف از بقیه ساقط است؛ یک دستگاهی باشد و میت را داخل آن بگذارند و آن دستگاه ببرد و [دفن کند]. چون آنچه که هست این نیست که در دفن میت مباشرت کنند ـ حالا نمازش را باید بخوانند و غسل را باید انجام بدهند ـ همین‌قدر که [داخل قبر] بگذارند و همین تواری تحت الارض متعلق تکلیف است. حالا چه بالغ و عاقل دفن کند و چه صبی دفن کند آن دیگر فرقی در اینجا ندارد یا ماشینی این میت را بردارد و درون قبر بگذارد و بعد هم قبر را بپوشاند، باز در اینجا تکلیف به خود اصل تواری میت تعلق گرفته است نه به فاعل مباشر، غیر از غسل که آن جنبۀ‌ نیت در آنجا شرط است و نیت از وسائل ساخته نیست یا در صلات که دیگر نمی‌شود یک ماشینی درست کنند که نماز بخواند. در همین‌جا تکلیف حاصل می‌شود یا در دفاع از کیان اسلام به‌عنوان اینکه فاعل موجد این دفاع هست تکلیف به او تعلق می‌گیرد والاّ اگر یک امری بدون مباشرت افراد مقرر و حاصل بشود و این دفاع هم حاصل بشود اشکال ندارد و در اینجا تکلیف برداشته می‌شود و به شخص تعلق نمی‌گیرد.