جلسه ۴۲۸

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

در بحث گذشته نسبت به رعایت احتیاط در علم اجمالی بنا بر مبنا و عدم رعایت احتیاط و اجرای برائت طبق فرمایش مرحوم اصفهانی مطلب به اینجا رسید که ایرادی که بر ایشان وارد می‌شود این است که دایرۀ تکلیف در علم اجمالی بر قوام و وجود طرفین است.

تفاوت تکلیف در وجوب تعیینی با وجوب تخییری

نظر شارع به نفس الوجود و صرف‌الوجود در وجوب تخییری

نسبت به این مسئله عرض شد که احکام و تکالیف نسبت به موارد خود متفاوت‌اند؛ تکلیف در وجوب تعیینی با وجوب تخییری متفاوت است و در وجوب تخییری متعلَق تکلیف عبارت از صرف الوجود است و شارع در وجوب تخییری به فاعل نظر ندارد بلکه به نفس الوجود و صرف‌الوجود نظر دارد مانند دفن اموات که متعلَق تکلیف همان صرف الوجود است و مکلفٌ به در اینجا شیء واحد است و آن عبارت از دفن میت است و در مقام تحقق این تکلیف هر فردی که قیام به آن امر کرد و صرف‌الوجود حاصل شد از بقیه ساقط است؛ نفر اول اگر قیام کرد از بقیه ساقط است نفر دهم اگر قیام کرد از بقیه ساقط است و هَلُمّ‌َ جَرّاً.

عدم تعلق تکلیف در واجب تخییری به فاعل

بنابراین در واجب تخییری تکلیف متعلَق به فاعل نیست بلکه تکلیف به امر خارج تعلق گرفته است یا مثلاً دفاع از اسلام و دفاع از حدود و کیان اسلام، این دفاع یک مسئله‌ای است که تکلیف به آن تعلق گرفته است یعنی به صرف‌الوجود تعلق گرفته است منتها برای فاعل شرائطی تعیین می‌شود که بالغ باشد، مریض نباشد، شیخ حرم نباشد، مرد باشد، زن نباشد و امثال‌ذلک، این مسئلۀ دفاع است البته حالا آن مراتب بعد به‌جای خود محفوظ است ولی در دفاع از کیان اسلام تکلیف به صرف‌الوجود تعلق گرفته است و اگر یک عده‌ای آمدند و به این امر قیام کردند و غرض حاصل شد، دیگر از بقیه ساقط است. یا نسبت به شرائط اگر قرعه به نام این عده افتاد از بقیه ساقط است چون نفس آن دفاع بدون توجه به فاعل و مباشر دفاع منظور شارع است.