جلسه ۴۲۶

عدم تعلق به وجود و لا عدم در ذاتی ماهیت

پس خروج ماهیت از استواء طرفین و صیروتها موجودةً لا یخرجها عن حدود ذاته و لا یخرجها عن استواء الطرفین فی المرتبة، چرا؟! چون ذاتی ماهیت عدم تعلق به وجود و لا عدم است؛ نسبت به وجود و نسبت به عدم علی السواء است و به مقتضای این، حکم امکان بر آن بار می‌شود. پس جنبۀ وجود ماهیت با جنبۀ ذاتیات خود ماهیت دو مرتبۀ مخالف است.

در موضوعاتی که متعلق برای احکام است این موضوعات به هر عنوانی که معنون بشود طبعاً حکمی از احکام را به‌دنبال خودش استتباع می‌کند مثلاً زید به‌عنوان أنَّه عالم موجب برای اکرام است زید به‌عنوان أنّه قاضٍ موجب برای قضاوت است زید به‌عنوان أنّه ریاضیٌ ـ یعنی ورزشکار و قوی و تنومند ـ موجب برای احکام متعلقه برای اوست، زید به‌عنوان أنّه عامل لهذا العمل موجب برای محدودیت خروج از بلد است. پس اینکه شخصی عالم است و موجب برای اکرام است دلیل نیست بر اینکه بخواهد به‌خاطر فلان کاری که انجام داده ممنوع الخروج نباشد و این دلیل نیست برای اینکه در جای دیگر ـ در ظرف خودش ـ باید به او اهانت بشود و این دلیل نیست برای اینکه به ‌عنوان دیگر، حکم دیگر بر او مترتب خواهد شد. پس یک موضوع به عناوین مختلف معنون به آنها است و به تبع خودش احکام خودش را هم استتباع دارد.

حالا این امر مضطرٌ إلیه که تعلق به شیء‌ خاص گرفته است آیا تسرّی در همۀ جهات وجودی او می‌کند یا فقط در ظرف اضطرار حکم به اباحه می‌کند؟! اگر یک امری مضطرٌ إلیه بود، یک مایعی مضطرٌ إلیه بود چون اضطرار به او تعلق گرفته است آیا شما با او وضو هم می‌توانید بگیرید و نماز بخوانید؟! الآن شما مشرف بر هلاکت هستید و علم اجمالی هم اصلاً ندارید و یک مایع متنجسی هست ولی از باب اشراف بر هلاکت این مایع واجبُ الشرب می‌شود حالا که شما این مایع را می‌خورید آیا می‌توانید با همین مایع وضو بگیرد و نماز بخوانید؟! نه‌خیر نمی‌شود. چون ماء وضو باید ماء طاهر باشد. پس گرچه الآن از نظر شرب این مایع حلال است اما از عنوان دیگر و به ‌عنوان وضو این لا یفید و این دلیل بر این است که اضطرار همۀ جهات وجودی شیء را منقلب و متحوّل نمی‌کند بلکه انقلاب و تحوّل شیء فقط در محدودۀ اضطرار قرار می‌گیرد و این نکته‌ای است که آقایان از آن غافل شدند یعنی همه خیال می‌کنند حالا که این شیء محل برای اضطرار قرار گرفت دیگر همۀ اینها حلال می‌شود! نه، اضطرار عنوانی از عناوین است. شیء به‌عنوان أنّه ماء حلال است به‌عنوان أنّه متنجسٌ حرام است به‌عنوان أنّه مضطرٌ إلیه مباح بلکه واجب است. ولی این شیء مباح است تا وقتی که در ظرف اضطرار باشد پس در ظرف [غیر اضطرار] حرام می‌شود چه ربطی به علم اجمالی دارد؟!