جلسه ۴۲۶

راجع به مسئلۀ قبل ایرادی که بر مرحوم کمپانی بنا بر مبنای خودشان حتی وارد شد عرض شد. اما راجع به این فرع که اضطرار تعلق به معیّن بگیرد مسئله‌ای در اینجا به نظر می‌رسد که قابل تأمّل است و آن عبارت از این است که گرچه در اینجا اضطرار تعلق به معیّن گرفته است و تعلق به معیّن به معنای خروجُ الشیء عن تحت المبغوضیّةِ عند الشارع و دخولُه فی تحت المحبوبیة المؤکده است در این مطلب صحبت نیست ولی صحبتی که در اینجا هست این است که این محبوبیت، محبوبیت در ظرف اضطرار است نه محبوبیت مطلق؛ یعنی محبوبیت در ظرف اضطرار در اینجا موجب شده است که شیء ولو کان حراماً واقعیاً از تحت حرمت موجبۀ عقاب خارج بشود.

پس تا مادامی که اضطرار هست شیء بِعنوان أنَّه أمرٌ مضطرٌ إلیه از تحت حرمت و ایجاب عقاب خارج است ولی صحبت در این است که آیا این وصف اضطرار موجب می‌شود که شیء از تحت همۀ عناوینی که آن شیء متصف به آن عناوین است و معنون به آن عناوین است در ظرف و در رتبۀ خودش خارج بشود؟! ما در باب ماهیات چه حکم می‌کنیم؟! الماهیة مِن حیث هی لا أیس و لا لیس، حکم به ماهیت مِن ‌حیث‌ هی ‌هی حکم در مرتبه است اما همین ماهیت وقتی که مورد جعل قرار می‌گیرد از استواء بین ایسیت و لیسیت خارج می‌شود و جنبۀ ایسیت و وجوب به خودش می‌گیرد، نه‌تنها جنبۀ وجود بلکه جنبۀ وجوب به خودش می‌گیرد! یعنی ماهیت دیگر ماهیت ممکنه نیست بلکه الآن ماهیت موجبۀ به ایجاب انشاء است پس وقتی که در این ماهیت لحاظ مرتبه بشود یعنی با خلوّ او از جنبۀ جعل، لا لیس و لا أیس وقتی که این ماهیت متعلق برای جعل قرار بگیرد از استواء طرفین خارج می‌شود و یَصبح موجوداً و وقتی که همین ماهیت موجود شد و باز نظر به خود مرتبۀ ماهیت بود آن جنبۀ استواء طرفین باز به‌ حال خود باقی است.