جلسه ۴۲۶

ملاک برای اجتناب در علم اجمالی

چون در علم اجمالی ملاک برای اجتناب مبغوضیّت است مبغوضیّت طرفین است به‌لحاظ حرمت أحد الطرفین، وقتی که أحد الطرفین مبغوض است این مبغوضیّت أحد الطرفین از باب مقدمۀ علمیه تسری إلی طرف الآخر می‌کند؛ از باب مقدمۀ علمیه طرف دیگر باید در تحت مبغوضیّت شارع داخل بشود. اگر داخل در تحت مبغوضیّت شارع از باب مقدمۀ علمیه نبود اجتنابش دیگر حرام نیست، برای چه انسان اجتناب کند؟! این الآن مبغوض شارع نیست و انسان می‌تواند شرب کند ولی همین‌که مبغوض شارع نیست از باب مقدمۀ علمیه مبغوض می‌شود و شارع بر شرب این عقاب می‌کند. اگر بحث تجری را ما مطرح کنیم بر اینکه تجری هم خودش مثبت تکلیف هست و موجب عقاب هست این از باب مقدمۀ علمیه خود این موجب عقاب است.

پس بنا بر فرمایش مرحوم کمپانی وقتی که هنوز علم اجمالی منعقد نشده و مکلف ملزَم به شرب إناء به‌عنوان دواء یا به‌عنوان انقاذ از هلکه هست، نفس اضطرار به امر معیّن یُخرجُه عن الأطراف و بعد الإخراج یَتَعلقُ العلم؛ بعد از اینکه این از اطراف علم اجمالی خارج شد حالا علم تعلق می‌گیرد، من‌باب‌مثال بعد از یک ساعت علم تعلق می‌گیرد که این یکی از دو طرفِ علم اجمالی است حالا یا انسان شرب آن امر مضطرٌ إلیه را کرده یا هنوز شرب نکرده است فرق نمی‌کند. ممکن است اضطرار تعلق بگیرد منتها انسان تا یک ساعت هم مجال برای شربش داشته باشد و الزامی نباشد که حتماً در رأس ساعت شش مثلاً شرب دواء کند، بین شش تا هفت می‌تواند در شرب دواء تأخیر بیندازد، مثلاً این اضطرار ساعت شش به او تعلق گرفت و ساعت شش و نیم علم اجمالی پیدا شد که إمّا هذا متنجس إمّا هذا یااینکه ساعت شش به امر معیّن اضطرار تعلق گرفت و انسان شرب کرد هیچ هم خبر نداشت، یک‌دفعه ساعت هفت متوجه می‌شود که این متنجس بود یا این متنجس بود علیٰ‌کلّ‌حال این مسئله دیگر فرقی از این نقطه‌نظر نمی‌کند.