جلسه ۴۲۳

این مسئله خیلی عجیب است که چطور خدا مکلف را در هیچ حالی به حال خود نگذاشته است که حالا که ترس از حیات و جان هست، ترس از موت و خوف از موت هست دیگر در آنجا وضعیت تکلیفیۀ او تغییر پیدا کند، نه! از این معلوم می‌شود که انسان مال خودش نیست انسان مال دیگری است و در تحت حکومت و ولایت دیگری است! لذا الآن که تو داری فوت می‌شوی حالا طبق شرایط عادی داری فوت می‌شوی یا داری غرق می‌شوی بسیار خوب آنجا هم باید به فکر نمازت باشی! غرق می‌شوی به‌ جای خود، بالأخره هر کسی باید به‌نحوی فوت شود، مقصر بودی یا قاصر بودی یا هیچ‌کدام بالأخره مسئله‌ای است که پیش آمده [باید نمازت را بخوانی]! من‌باب‌مثال در آسمان [داخل هواپیما] هستی و از روی یک کشتی یک موشک به سمت تو می‌زنند و تو از آن بالا داری پایین می‌آیی باید نمازت را بخوانی! البته اگر متوجه باشی اگر متوجه نباشی آن مسئلۀ دیگری است.

لِمّ و سرّ موجود در تمام احکام

وقتی انسان متوجه است نباید دست و پایش را گم کند بلکه باید اول به فکر نمازش باشد گرچه متیقّن است که موت برای او حتمی است و هلاکت برای او حتمی است ولی در همان هنگام هم متوجه مسئلۀ توحید است و این لِمّ و سرّ در احکام است که چطور همۀ این احکام برای گذشتن از تعلقات و توجه به یک مبدأ واحد نشئت و سرچشمه می‌گیرد و این یک مسئلۀ خیلی مهمی است. سرّ در تمام احکام را می‌توانیم به این نکته برگردانیم.

آن وقت به همین مقدار هم شارع ثواب مترتب می‌کند پس این مسئلۀ اضطرار را ما در اینجا نمی‌توانیم به‌عنوان حکم ثانوی مطرح کنیم بلکه صلاة دارای حکم اوّلیه در صور مختلف است لذا قضا هم ندارد. اگر برحسب اتفاق همین‌که دارد غرق می‌شود یک الله اکبر بگوید و بعد به‌حسب اتفاق یک کشتی در آنجا بود و او را دید و آمد نجاتش داد و نجات پیدا کرد این نماز دیگر قضا ندارد یعنی حتی اگر وقت هم باقی است قضا ندارد چون نماز را صحیحاً و تماماً قرائت کرده است منتها صحت و سلامت و تمامیت در آن شرایط آن‌طور اقتضا می‌کند. مثل کسی که مریض باشد و نماز را مستلقیاً بخواند و بعد از یک ساعت خوب بشود و ببیند می‌تواند راه برود و می‌تواند بنشیند، نباید نماز را دوباره بخواند چون نماز همانی بود که خواند و دیگر اعاده و یا قضا در اینجا لازم نیست.