جلسه ۴۲۲

دمی که در زمان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم هیچ استفاده‌ای از او نمی‌شد خب طبعاً این دم هیچ جهت و حیثیت اباحه و حیثیت استفادۀ عقلائیه ندارد ولی الآن هم این دم یکی از موارد حیاتی برای بقاء حیات است. اگر دو دقیقه نرسانند انسان زیر عمل می‌میرد این را اضطرار نمی‌گویند بلکه نفس خود این ماده در اینجا مادۀ مبقیه است نه‌اینکه اضطرار موجب تبدّل موضوع بشود. نه، چرا؟ به‌خاطر اینکه مرض یک امر عادی است، درد یک امر عادی است، الم یک امر عادی است، امر غیر عادی نیست که انسان ملاک برای آن فعل را حکم اوّلی شارع قرار بدهد. چرا ما از اول نیاییم خود موضوع را دو قسمت کنیم و بگوییم که موضوع در تحت این شرایط معنون به این عنوان است و موضوع در تحت این شرایط هم معنون به این عنوان است؛ در حال صحت و سلامت تزریق دم حرام است و در حال احتیاج و نیاز به دم همین تزریق مباح است. چه دلیلی داریم بر اینکه حتماً باید مسئله را به باب اضطرار ببریم و برای دَم یک حکم حرمت مؤبّدیه فرض کنیم و درقبال این حکم حرمت مؤبّدیه یک حلیت مترتبۀ بر اضطرار جعل کنیم؟! چرا؟! مورد اضطرار مورد خاص است مثل اینکه امام صادق علیه‌السّلام می‌فرمایند: چرا تیممش نکردید؟! گفتند که می‌خواستیم غسلش بدهیم و مریض بود داخل آب کردیمش و درآوردیم. حضرت فرمودند: مگر خدا تیمم را برای چه قرار داده است؟!¹

‌وجوب تیمم از باب حکم ثانوی است نه از باب اضطرار

تیمم و وجوب تیمم نه در باب اضطرار است بلکه در باب حکم ثانوی است؛ عند الصحة یَجب استعمال الماء و عند المرض یَجب استعمال التراب! نه‌اینکه در موقع صحت و آب داشتن برای انسان إلی الأبد طهارت مائیه جعل شده است إلاّ فی مورد الاضطرار که طهارت ترابیه جعل می‌شود. نه، برای انسان مِن أول الأمر اولاًبِلااول دو حکم جعل شده است؛ یک حال صحت و یک حال مرض که در حال صحت طهارت مائیه است و در حال مرض طهارت ترابیه است و این دیگر باب اضطرار نیست. باب اضطرار در آنجایی است که موضوع از آن حدود عرفی خارج بشود. انسان نسبت به توان و ‌قدرت و مسئلۀ اهمّ بخواهد مسئله را داشته باشد که این مطلب احتیاج به توضیح دارد. إن‌شاءالله برای جلسۀ بعد باشد.