جلسه ۴۲۲

یا فرض کنید اگر یک شخصی را بر شرب خمر الزام کردند و درقبال عدم اطاعت اهراق دماء وجود دارد سفک دم وجود دارد، در اینجا آن الزام نفی‌ای و کفّ نفسِ مترتب بر شرب خمر منتفی می‌شود یعنی دیگر شارع در اینجا الزامی ندارد تکلیفی ندارد نه‌اینکه حکم به اباحه می‌کند. حکم به اباحه کردن یک مسئله‌ای است و آن مسئله‌ای است که یک شیء‌ دارای مصلحت است و دارای یک جنبۀ حُسن در اینجا است اما فعل در اینجا جنبۀ حُسن ندارد یعنی خود فعل فی‌حدّنفسه مباح نیست چون بر خود فعل نفعی مترتب نیست بلکه بر عدمش ضرر مترتب است نه در نفع، الآن ماء مباح است چون بر شرب ماء منفعت مترتب است، شربت مباح است چون بر شرب شربت منفعتی مترتب است و ضرری مترتب نیست. خبز و نان مباح است زیرا اکل خبز امر نافعی است و سیری بر آن مترتب است. ملاکات یعنی این!

حالا صحبت در این است که آیا بر خمر لو خُلّی و طَبعَه نفعی مترتب است؟ نه، بلکه فساد مترتب است. اگر کسی مضطراً خمر بخورد مست می‌شود و همان حالاتی که برای شخص مختار هست همان حالات برای او هم پیدا می‌شود و لعلّ اینکه دست به خیلی از کارها بزند، بر عدم شرب او سفک دماء ‌مترتب است و بر شرب او حفظ دم الآن مترتب نیست و نظایر ذلک که در تمام اینها ما این مسئله را در اینجا می‌بینیم یعنی احساس می‌کنیم که خود ملاکات اولیه بر خود آن شیء تعلق می‌گیرد.

حالا اگر شما بگویید که نه ممکن است در بعضی موارد بر خود نفس او نفعی مترتب باشد مثل اینکه در اکل میته بر خود اکل، استمرار حیات در اینجا مترتب است در جواب باید گفت که بر اکل میته بِما أنَّه أکل میتةٍ یا أنَّها أکل میتةٍ بدون این بر اکل میته الآن در اینجا شیئی مترتب نیست که خود نفس اکل میته در اینجا چیز هست، شیئیت میته بودن در اینجا لحاظ است، خود شیئیت؛ شیئیتی که یک میته در اینجا دارد آن شیئیت موجب جلوگیری از آن موت و انقطاع حیات است منتها الآن مصادف با این عنوان است.