جلسه ۴۱۴

این همان چیزی است که در مقام جعل ما گفتیم که شارع مقارن با جعل حرمت برای خمر، حکم به جواز تناول کرده است و این حرمت خمر در مقام جعل معلَّق به عدم وجود مانع است این منظور از کلام مرحوم آخوند در اینجا هست. بنابراین کسی نمی‌تواند بگوید که وقتی عقل حکم به معذوریت در مقام تخییر کرد، این معذوریت در موافقت علم اجمالی، با حرمت مخالفت قطعیه منافات ندارد. شخص در عین لزوم موافقت علم اجمالی ممکن است با اجتناب از طرف دیگر به حرمت مخالفت قطعیه ملتزم بشود. کسی دیگر نمی‌تواند این حرف را بزند. چرا؟ چون اصلاً در اینجا علم فعلی وجود ندارد. علم فعلی به حرمت این متعیّناً؟! خب این وجود ندارد و شارع حکم به ترخیص کرده است. علم فعلی به حرمت آن متعیّناً؟! آن‌هم وجود ندارد. چون شارع حکم به ترخیص کرده است و در هرکدام از این دو دیگر علم فعلی به حرمت تعیّنی وجود ندارد و وقتی که علم فعلی به حرمت نبود اضطرار تخییری جای آن می‌نشیند، اضطرار تخییری هم که عبارت از اباحه یا وجوب است. این کلام مرحوم آخوند بود که یک‌قدری مفصل‌تر راجع به این قضیه صحبت شد.

قبل از اینکه ما به اشکال مرحوم کمپانی بپردازیم که مسئله را به معذوریت عقلی گرفتند نه به حکم عقلی، باید جوابی که از این مطلب می‌شود داد را بیان کنیم و مطلب این است که در این قضیه حکم شارع به حرمت تعیّنیه قطعاً با جواز ترخیصِ تخییری منافات دارد و ما در این حرفی نداریم یعنی اگر شارع حکم به حرمت إناء متعین کند که هذا الإناء حرامٌ و فی نفس الوقت حکم به ترخیص تناول کند! خب این نمی‌شود و این دوتا با همدیگر منافات دارند که در عین حکم به حرمت تعیّنی، حکم به ترخیص بکند!

تلمیذ: ترخیص یا تخییر؟!

معنای حرمت تعیّنیه

استاد: نه این در اینجا خارج از مانحن‌فیه است. ببینید مانحن‌فیه این است که شارع در مقام مصداقیت حکم کرده است که هذا الإناء حرامٌ، خب حرمت تعیّنیه معنایش این است که یک امر متعیّناً در خارج حرام است. پس وقتی که شارع حکم به حرمت تعیّنیه کرده است در نفس وقت و در همان حال آیا ممکن است حکم به جواز اقتحام کند؟!