جلسه ۴۱۲

ابتلاء فعلی سبب تعارض بین اضطرار و علم اجمالی

پس نسبت هردوی اینها نسبت به علم اجمالی سیّان است تا وقتی که ابتلاء فعلی پیدا شود و همین‌که ابتلاء فعلی پیدا شد بین اضطرار و علم اجمالی جنگ درمی‌افتد، در موقع ابتلاء ‌فعلی بینشان تعارض درمی‌افتد که می‌خواهد حالا بالأخره این را بردارد یا آن را بردارد. اینجا علم اجمالی می‌گوید که چون مورد موردی است که می‌خواهد از تحت علم اجمالی به‌واسطۀ اضطرار خارج بشود، من در اینجا حرفی ندارم و حکم اضطرار غلبه می‌کند اما نسبت به مورد دیگر من به حال خود هستم چون حکم من نسبت به هردو [یکی است].

کلام مرحوم کمپانی دقتش در اینجا بود، علم اجمالی می‌گوید که قدرت من نسبت به هردو به یک میزان است و غیر از مورد تعیین است یعنی همان‌طوری که من نسبت به این اناء قدرت دارم همین‌طور نسبت به آن اناء قدرت دارم الاّ اینکه در اینجا مزاحم اهم آمده و این را خارج کرده است خب قدرت من نسبت به این چه می‌شود؟

تلمیذ: جوابی که حضرت‌عالی دادید همین‌جا هم می‌دهیم که بالأخره این می‌خواهد تعیین بشود یا نه؟

استاد: بله آن جوابش است.

تلمیذ: نسبت به ابتلاء، نسبت به اینکه چطور ما فرق گذاشتیم بین جایی که اضطرار تعیین به معیّن تعلق بگیرد، در اینجا علم اجمالی با همان فعلیت اضطرار منحل می‌شود خب ما در اینجا می‌گوییم که آخر الأمر بالأخره این اختیاری که در اینجا هست معیّن می‌شود یا نمی‌شود؟ می‌گوییم که معیّن می‌شود. فرمودید که در شکم می‌رود و معیّن می‌شود و همین دلیل می‌شود که در موقعی که اضطرار فعلیت پیدا می‌کند علم اجمالی هم منحل بشود.

استاد: بله عرض بنده هم همین است.

تلمیذ: جوابی که شما دادید به مرحلۀ اشتغال بود که در واقع استصحاب را ازبین بردید.

عدم فرق بین تعیین و تخییر

استاد: نه‌خیر من اصل انحلال علم اجمالی را در اینجا ازبین بردم و منظورم این بود که بین تعیین و تخییری که مرحوم کمپانی فرق گذاشتند، هیچ فرقی نمی‌کند. اگر شما درصورت تعیین قائل به این هستید که از اول أحد الإنائین خارج می‌شود بنابراین علم اجمالی نسبت به بقیه انحلال پیدا می‌کند چون از اول علم اجمالی نسبت به این تعلق نمی‌گیرد و از اول معیّن است. چه موقع تعلق می‌گیرد؟! وقتی که مخیّر باشد. وقتی مخیّر باشد شارع که نگفته است که این را تناول کن، شما می‌توانی آن را تناول کنی، شارع که نگفته است که آن را تناول کن می‌توانی این را تناول کنی.