جلسه ۴۱۰

این خموری که الآن در این‌همه دکاکین هستند و این‌طرف و آن‌طرف هستند همۀ اینها برای ما حرام هستند و نمی‌شود گفت که آن خمری که الآن در فلان دکان هست حرام نیست پس حلال است! نمی‌توانیم این حرف را بگوییم! همه برای ما حرام هستند اما صحبت در فعلیت است یعنی در جایی که تکلیف گریبان مکلف را می‌گیرد، چه وقت گریبانش را می‌گیرد؟! وقتی که در مغازۀ خمّار رفت آن موقع گریبانش را می‌گیرد و آن موقع فعلی می‌شود.

بنابراین این مطلبی را که مرحوم آقای حکیم می‌فرمایند از این نقطه‌نظر درست است که شما که اضطرار را موجب عدم تعلق تکلیف می‌دانید باید در مورد فقدان هم این حرف را بزنید چون در مورد فقدان هم تکلیف نیست و هنوز فعلیت ندارد. وقتی که مکلف از مرحلۀ ابتلاء خارج شد مثل اینکه از اول نبود ...، حالا در بحث جلسۀ بعد یک اشکال بسیار مهم بر مرحوم آخوند وارد می‌کنیم این است که فرض کنیم یکی از اینها از اول نبود آیا علم اجمالی در اینجا ـ درصورت فقدان ـ محقق است یا محقق نیست؟! بین فقدان أحد الإنائین و بین عدم وجود أحد الإنائین مِن أول الأمر چه فرقی است؟! چه فرقی است که أحد الإنائین از اول نبود یااینکه بود و بعد مفقود شد، بالأخره فعلاً عدم بر أحد الطرفین حاکم است، حالا این عدم یا به‌واسطۀ اضطرار و اعتبار شارع عارض بشود یا به‌واسطۀ فقدان عارض بشود، در هردوی اینها یکی عدم تکوینی و یکی عدم عرضی یعنی اعتباری است ولی در هردوی اینها عدم حاکم است. در جایی که عدم حاکم است تکلیف فعلیت پیدا نمی‌کند.بنابراین از این نقطه‌نظر می‌توانیم بگوییم که اشکال مرحوم آقای حکیم بر مرحوم آخوند وارد است.

اللهم صل علی محمد و آل محمد