جلسه ۴۰۹

اشکالی که کردند این بود که باید در فعلیت تکلیف علم مکلف به وجود خارجی باقی باشد، عرض بنده در اینجا این است که ما دو حکم داریم؛ در بعضی از احکام نفس تحقق مصلحت ملزمه یا مفسدۀ ملزمه برای تعلق تکلیف کفایت می‌کند مانند صلات، عندَ زَوالِ الشَّمس یَجبُ عَلی المُکلّف الصَلاة سواءٌ عَلِمَ بِالزَوال أو لا یَعلَم سواءٌ ‌کان مستیقظاً أو نائماً سواءٌ کان حیاً أو مغمیٰ علیه سواءٌ یَقدِر أو لا یَقِدر سواءٌ کان ساهیاً أو لا، فی جمیع الأحوال این مصلحت ملزمه برای مکلف فعلی می‌شود اما بحث عقاب یک بحث دیگر است. بحث عقاب، بحث عناد، بحث غرض، بحث امکان و بحث استنکاف، اینها بحث دیگر است و صحبت در تعلق تکلیف است و این تعلق تکلیف هیچ به مقام سهو و مقام هوشیاری کاری ندارد. این مصلحت الآن شامل حالش شده است و اگر در زمان بین الزوال و بین الغروب متنبه شد باید یأتی به أداءً أو لا یَتنَبه یأتی بِه قضاءً.

محل شرطیت قدرت برای تکلیف

پس علم مکلف هیچ دخالتی ندارد ولی در بعضی موارد دخالت دارد بنابراین اینکه مرحوم آقای حکیم قدرت را شرط تکلیف قرار دادند فیه اشکالٌ. قدرت شرط برای تکلیف است در جایی که آن مصلحت ملزمه یا مفسدۀ ملزمه خودش به نحو تمام العله شرط برای فعلیت نباشد اما اگر خود مصلحت و مفسده به‌نحو علیت تامه شرط برای او باشد، قدرت بر اتیان تکلیف در آنجا شرط نخواهد بود. این اشکال است.

اللهم صل علی محمد و آل محمد