جلسه ۴۰۹

تنجّز تکالیف در مرحلۀ بلوغ

تکلیفی که به فعلیت برسد، یعنی حالّ بشود به‌نحوی‌که گریبان مکلف را بگیرد والاّ انسان وقتی به مرحلۀ بلوغ می‌رسد همۀ تکالیف بر او منجّز می‌شود و تا قبل از رسیدن به بلوغ تکالیف منجّز نیست و فقط در مرحلۀ انشاء است. تکالیف نسبت به طفل و صبی عشرةَ سَنَوات منجّز نیست. حالا در عالم انشاء شارع خمر را حرام کرده است و در عالم ملاکات مسئله موجود است و در عالم انشاء هم شارع خمر را حرام کرده است ولی به طفل عشرةَ سَنَوات چه‌کار دارد؟! به او چه ربطی دارد؟! هزارمرتبه هم شارع خمر را حرام کرده باشد خب این ارتباطی با او ندارد. تکلیف نسبت به این منجّز است، تنجیز به این معنا است که آیا تکلیفی که از مقام انشاء گذشته و از او عبور کرده به صبی عشرةَ سَنَوات واصل شده است یا نه؟ نه‌خیر، تا مرحلۀ بلوغ واصل نشده است. لذا اگر طفل عشرةَ سَنَوات شرب خمر کند، شارع او را عقاب می‌کند؟! نه عقاب نمی‌کند بچه است حالا یک کتک به او می‌زند و موجب فسقش نمی‌شود و اصلاً بحث فسق و عدالت جداست و آن دیگر مسأله‌اش مترتب بر تعلق تکلیف است.

بنابراین گرچه تکلیف در مقام انشاء، انشاء شده است ولی در مقام تنجّز هنوز متعلق به مکلف تعلق نگرفته است. وقتی این طفل به خمسةَ عَشرَ سنوات رسید و به مرتبۀ بلوغ رسید، آن موقع تازه تکلیف اجمالاً نسبت به او تعلق می‌گیرد.

وقتی که موضوع محقق شد و این شخص در مرتبۀ قران با مکلفٌ به قرار گرفت، آن موقع یَصیر حالاًّ و حالا این تکلیف فعلی می‌شود.

فرق تکلیف فعلی با تکلیف تنجّزی

پس تکلیف فعلی فرقش با تکلیف تنجّزی این است که در تکلیف تنجزی ممکن است که حال فعلی نباشد من‌باب‌مثال زنا حرام است اما اینکه زنا حرام است تکلیف متنجّز نسبت به مکلف است، چه موقع این فعلیت پیدا می‌کند؟ وقتی که شرایط زنا محقق بشود. شرب خمر حرام است و این شرب خمر نسبت به همۀ افرادی که در اینجا هستند منجّز است، چه موقع فعلیت پیدا می‌کند؟ وقتی که حالّ بشود یعنی وجود موضوع برای این تکلیف در خارج محقق باشد حتی نسبت به ما که الآن در اینجا نشستیم هم فعلیت ندارد به‌خاطر اینکه خمری وجود ندارد و وقتی که موقعیت شرب خمر واقع شد و خمر بود و انسان در مجلس شرب خمر قرار گرفت، تکلیف فعلی می‌شود ولی حتی اگر انسان در خارج مجلس هم هست، هنوز فعلی نشده است و تا در را باز نکرده فعلی نشده است و وقتی در مجلس شرب خمر قرار گرفت آن موقع تکلیف فعلی می‌شود.