جلسه ۴۰۸

پس الغیبةُ فی عالَم الجَعل و فی عالَم الاعتِبار صارَ حرامً سواءٌ کانَ موجوداً أو یوجدُ بعد أو وُجِدَ قَبل، الخمر حرام سواءٌ وجدَ فی الخارج أو لا یوجَد سِواءٌ یُعملُ بعداً أو یُصنعُ بَعداً أو صُنعَ حالیاً و فی یَومِنا هذا. شارع اصلاً نسبت به وجود خارجی موضوع بیانی ندارد و حکم را از محمول بیرون برده است و لهذا مرحوم آقای حکیم می‌فرمایند که تا اینجا کلام مرحوم آخوند درست است و تا اینجا مسئله جای اشکال نیست که شارع محمول؛ حرمت یا وجوب را که معلق بر موضوع کرده است بدون دخالت وجود خارجی موضوع حمل کرده است اما در مورد اضطرار این‌طور نیست. ولی صحبت در این است که آیا با فقدان أحد الطرفین، آن علم اجمالی قبل از فقدان موجب اشتغال ذمه هست یا نیست؟! صحبت در این است.

وقتی که این طرفین وجود داشت، نفس وجود طرفین علم به وجود طرفین ـ نه نفس وجود ـ موجب اشتغال ذمه می‌شد و در این شکی نبود. حالا با فقد أحد الطرفین که مرحوم آخوند می‌فرمایند که همان اشتغال ذمه در اینجا استصحاب می‌شود و موجب اجتناب از باقی می‌شود، آیا علم به طرفین قبل از فقدان با علم به باقی از انائین یکی است یااینکه دو علم است؟! یک علم این است که إمّا هذا الإناء و امّا هذا الإناء خمرٌ این علمٌ فعلیٌ. وقتی که یکی از این اناء منتفی شد و به زمین ریخته شد و الآن دیگر آن علم اول باقی نیست إمّا هذا الإناء أو هذا دیگر ما هذا نداریم و این‌طور برمی‌گردد، یا این اناء خمر است یا آنکه ازبین رفت درحالی‌که حکم ـ شرعی یا عقلایی‌ ـ اشتغال ذمه که مترتب بر انائین بود و به‌واسطۀ آن اشتغال ذمه، ایجاب اجتناب از انائین می‌شد چه علمی بود؟ آن علمی بود که متعلَق به دو امر فعلی باشد هذا الإناء و هذا الإناء الآن که دیگر آن علم نیست، آن علم موجب اشتغال ذمه بود و آن‌هم ازبین رفت و یک علم جدید و حادثی آمد و درقبال آن قرار گرفت و آن علم را علم تدریجی می‌گویند إمّا هذا الإناء خمرٌ أو إناء الذی فُقِدَ خب به این چه مربوط است؟! این علم که اشتغال نمی‌آورد.