جلسه ۴۰۸

بنابراین این مفسده که در نفس مکلف اثر دارد، موجب عقاب اخروی است حالا اگر این خمر در مختَبَر و آزمایشگاه عندَ الشَّمس أو عندَ أمرٍ آخر یَتبدّل بِالخَیر خب لا یکونُ فیهِ المَفسدة.

تلمیذ: ...

استاد: بله! در شکل و کیفیت صلات فرق است؛ صلات در حال صحت و سلامت باید به استقامت خوانده شود و در حال مرض باید مستلقیاً خوانده شود اما همین صلات برای غرقاء؛ کسی که دارد غرق می‌شود یک الله اکبر کافی است! صلات در حال مطارده به یک کیفیت است «الصلاة لا یُترکُ بِحالٍ»¹ شارع قَیَّدهُ إطلاقاً یعنی حَکم َبالوجوب علی الصلاةِ مُطلقاً سواءٌ کان فی الصحة أو سواءٌ کان فی مرضٍ أو سواءٌ کان فی حالِ الغَرق أو سواءٌ کان فی القتالِ؛ فی أیّ حالٍ لا یُترک اما صوم این‌طور نیست، الصوم یُترک بحالٍ بل إذا کان صحیحاً ﴿فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَ﴾² حالا اگر ﴿عِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَ﴾ باز مریض بود چطور؟! یَجبُ عَلیهِ الکفارَة و لا یَجبُ عَلیه القضاء.

نسبت به بعضی از احکام این‌طوری است و شارع بعضی از احکام را به نحو اطلاق درنظر گرفته است و حکم وجوب یا حرمت را به‌نحو اطلاق بر آن موضوع حمل کرده است. در بعضی از احکام حکم اطلاق نیست و مقید است؛ حکم مقید به عدم اضطرار و قدرت است حالا قدرت یک حکم عقلی است و حکم شرعی نیست ولی اضطرار حکم شرعی است. اینکه شارع خمر و حرمت را معلق بر خمر کرده است، حرمت معلق بر خمر است مطلقاً أو لا، مادامَ فیه مفسدةٌ؟! تا وقتی که در خمر مفسده است، این خمر حرام است و اگر یُشربَ لِلدَّواء، لا یکون فیه مفسدة. هذا الخمر یُشربُ لِدَفع الهَلَکة مثلاً مشرف بر موت است پس لا یکون فیه مفسدة حالا آن مفسده یا مفسدۀ عقلی است که شارع امضاء کرده است یا خود شارع آن موارد را بیان کرده است مثل احکام ثانوی که خود شارع آن احکام ثانوی را جعل کرده است یا به‌نحوکلی می‌گوید. پس منظور از مفسده در اینجا ضرر دنیوی نیست و عبارت است از کراهیت شارع نسبت به این موضوع، شارع نسبت به این موضوع کراهت دارد. این کراهت، کراهت اطلاقی است یا کراهت مقیده است؟ کراهت باید مقیده باشد و نمی‌تواند اطلاقی باشد. اگر اطلاقی باشد خمر لا یَحرم بحالٍ