جلسه ۴۰۶

بنابراین این علم اجمالی از نقطه‌نظر تعلق به طرفین تفاوتی نمی‌کند؛ یعنی چنانچه می‌تواند به یوم الجمعه تعلق بگیرد می‌تواند به یوم الخمیس تعلق بگیرد و همچنان که می‌تواند به یوم الخمیس تعلق بگیرد، به همین نحو می‌تواند به یوم الجمعه تعلق بگیرد.

کلام مرحوم آخوند در باب اضطرار بِأحدهما علی سبیل البدلیة

بناءًعلیٰ‌هذا نفس خود علم اجمالی که منشأ برای تنجّز است به‌جای خودش تکویناً باقی است، اضطراری که منافی با تنجّز علم اجمالی است آن اضطرار نمی‌تواند موجب خروج یکی از اطرافی بشود که مقتضای آن انحلال اجمالی و تبدّل امر به شبهۀ بدوی باشد. بله، موجب خروج یکی از اطراف هست اما نه هر اطرافی بلکه یکی از اطرافی که خروج او موجب انحلال علم اجمالی بشود و تبدّل آن به شبهۀ بدویه درصورتی است که أحد معیّن باشد، وقتی که أحد معیّن شد این أحد معیّن نسبت به آن تعلق حکم به ورود یا حکومت اضطرار از اطراف علم اجمالی خارج می‌شود اما اگر أحد غیر متعیّن و علی سبیل البدلیة بود؛ إمّا یوم الخمیس أو یوم الجمعة، این إمّا یوم الخمیس أو یوم الجمعة هرکدام از این دو را از قابلیت برای اشتمال علم اجمالی خارج نمی‌کند، این‌طور نیست که اضطرار بیاید به یکی تعلق بگیرد و او را خارج و منتفی کند. نه، صوم یوم الخمیس أو یوم الجمعة، أحدهما با اضطرار از تحت علم اجمالی خارج می‌شود. اینکه می‌خواهد از تحت علم اجمالی خارج بشود قابلیت دخولش را در تحت علم اجمالی دارد ولی درعین‌حال مکلف او را خارج می‌کند و این با معیّن فرق می‌کند که قابلیت دخول در تحت علم اجمالی را ازدست می‌دهد.

در واحد معیّن صوم یوم الخمیس قابلیت برای دخول در تحت اجتماع را ندارد فرض کنید یوم الخمیس روز عید اضحیٰ درمی‌آید. تصور مکلف بر این است که جمعه آخر ماه است یا آخر ماه نیست و نذر می‌کند که آخر ماه را روزه بگیرد إمّا یوم الخمیس أو یوم الجمعة یک‌مرتبه متوجه می‌شود یک روز ماه زودتر دیده شده و یوم الجمعه را باید افطار کند و روزه گرفتن در آن روز حرام است. حالا نمی‌داند که آیا آن علم اجمالی به اینکه تاریخ را مشخص نکرده که یوم الخمیس است یا یوم الجمعه ـ اگر یوم الجمعه بود که به‌طورکلی منتفی می‌شود ـ و در یوم الخمیس یا یوم الجمعه شک دارد خب دراین‌صورت طبعاً چون یوم الجمعه منجّز می‌شود این از تحت علم اجمالی خارج می‌شود و یوم الخمیس شبهۀ بدوی می‌شود.