جلسه ۴۰۵

مثلاً در یوم الأربعاء نذر کرده بر صوم یوم الخمیس أو یوم الجمعه، خب هنوز یوم الخمیس أو یوم الجمعه طرف مضطرٌ إلیه قرار نگرفته‌اند درحالی‌که از یوم الأربعاء، خمیس و جمعه متعلق برای تکلیف هستند زیرا وجود أحدهما مترتب بر انتفاء دیگری خواهد بود، نه وجود کلیهما دفعةً واحدة مورد برای تکلیف خواهد بود! به خلاف علم اجمالی که متعلق بر امرین فعلین است مانند إنائین مشتبهین؛ إنائین مشتبهین در عرض هرکدام از این دو طرف تکلیف، تکلیف نسبت به مورد دیگر قرار دارد. هم در عرض تکلیف به این واحد و هم در عرض تکلیف به واحد دیگر است پس هردوی اینها در حال حاضر تعلق علم اجمالی و تعلق تکلیف به آنها فعلی خواهد بود ولی در باب تدریج، تعلق تکلیف نسبت به امر تدریجی، فعلی نخواهد بود بلکه در مقام انشاء و تنجّز است. فعلیت برای اطراف چه وقت حاصل می‌شود؟ در وقتی که زمان وجود آن أحد الطرفین حالّ بشود، در آن موقع تکلیف فعلی به او تعلق خواهد گرفت و تا مادامی که مانع و رادعی برای تعلق تکلیف فعلی نیست آن‌طرف دیگر در موقعیت تخاطب برای تکلیف تنجیزی در مقام انشاء ‌باقی می‌ماند. هنوز تکلیف که فعلی نشده است چه وقت فعلی می‌شود؟! وقتی که وقتش بیاید. تکلیف به صوم در یوم الجمعه که در یوم الأربعاء فعلی نیست بلکه در مقام تنجّز یا در مقام انشاء ‌است حالا اگر ما تنجّز یا فعلیت را جدا بدانیم یا یکی بدانیم.

زمان ملزِم بودن تکلیف تنجیزی

تکلیف فعلی برای فرد چیست؟ آن تکلیف فعلی هان وقت الإبتلاء است فرض کنید شخص نائم که تکلیف فعلی برای او در وقت انتباه است. فرض کنید در وقت زوال تکلیف تنجیزی برای وجوب صلاة برای صلاة حاصل می‌شود اما فعلیت چه وقت برایش حاصل می‌شود؟ در وقت انتباه، اگر مکلف وقت زوال نائم بود تکلیف برایش تنجیزی است ولی فعلی نیست چون نائم است. اگر نذر یا قسمی بر فوت قضاء مصلی تعلق بگیرد، این نذر بر تکلیف تنجیزی تعلق می‌گیرد یا بر تکلیف فعلی تعلق می‌گیرد؟! بر تکلیف تنجیزی که تعلق نمی‌گیرد چون تکلیف تنجیزی وقتی ملزِم است که فعلی بشود ولی وقتی که تنجیزی است در مقام تنجّز خودش باقی می‌ماند بدون اختیار مکلف، وقتی مکلف نائم باشد یا فرض کنید مغمیٰ علیه باشد خب این در اینجا لا یُعدُّ عاصیاً حتی یترتّب علیه عقاب ‌النذر و القسم و امثال‌ذلک بلکه نذر و اینها در وقتی است که او در حال انتباه و تذکّر باشد و تسامحاً صلاة از او فوت بشود اینجا تبعات نذر و قسم شاملش می‌شود، در اینجا همه شامل می‌شود ولی تکلیف تنجیزی حالا هست؛ حالا تکلیف تنجیزی قضا‌ء دارد بسیارخوب قضایش را اتیان می‌کند ولی کفاره و امور متعاقب در وقتی است که تکلیف فعلی بشود، در آنجا این مسئله است.