جلسه ۴۰۴

پس علم اجمالی داریم بر خمریت هذا أو هذا أمرٌ مردّدٌ بینَ الأمرین و موجب این علم اجمالی به موجب این خمریت مردّد علم اجمالی حاصل می‌شود و به مقتضای علم اجمالی وجوب اجتناب طاری می‌شود پس وجوب اجتناب به این تعلق می‌گیرد و به‌طرف دیگر تعلق می‌گیرد؛ یَخرج أحد طرفین هذا المورد إمّا معیّن أو مخیّراً و یقع الطرف الآخر فی حکم‌ علم الإجمالی خب این مطلب به این کیفیت است.

نذر موجب تبدّل استحباب صلاة لیل به وجوب

جوابی که می‌شود مرحوم آخوند از این قضیه بدهند آن جواب این است که اضطرار را ما نسبت به علم اجمالی باید لحاظ کنیم که اضطرار چه نقشی در علم اجمالی دارد و در تحقق یا خلل در تکوّن موضوع علم اجمالی دارد؟ یک وقتی ما در مجلسی بودیم که یک عدّه از فضلای قم هم در آنجا بودند و صحبت شد که آیا نذری که به صلاة اللیل تعلق می‌گیرد ـ صلاة اللیل مستحبٌ ـ صلاة اللیل را از استحباب به وجوب منقلب می‌کند یااینکه در همان استحباب باقی نگه می‌دارد اما الزام می‌آورد؟ خب در آنجا صحبت شد و بعضی‌ها قائل بودند که این را تبدیل به وجوب می‌کند و بعضی‌ها قائل بودند که بر همان استحباب باقی است. یک نفر از این آقایان که البته از تهران آمده بود و در قم نبود، از فضلای تهران است و هنوز هم حیات دارد ایشان اصرار داشتند که این را به وجوب تبدیل نمی‌کند بلکه این را در همان استحباب باقی می‌گذارد و استحباب را برای شما الزامی می‌کند، نه‌اینکه استحباب را برگرداند و متبدّل به واجب کند! مستحب سر جایش هست؛ مستحب مستحبٌ، صلاة مستحبٌ، صوم مستحبٌ، انفاق مستحبٌ، ولی وقتی که نذر به او تعلق گرفت همان حکم ابتدائی که بر او هست را بر انسان لازم می‌کند یا آن حکم ابتدائی را بر انسان محرّم می‌کند. من‌باب‌مثال اگر یک چیزی برای انسان مکروه بود مثل خوردن پنیر یا شرب ماء قائماً ‌در لیل، حالا انسان نذر کند یا قسم بخورد بر اینکه شرب ماء را در لیل قائماً نکند یااینکه أکل پنیر را به‌خاطر کراهتش ترک کند. آیا این کراهت به حرمت برمی‌گردد یا به حال خودش باقی است و مکروه برای انسان مَنهی می‌شود؟! این نظر ایشان بود و البته نسبت به مسئله اختلاف بود.