جلسه ۴۰۱

آنچه که به نظر می‌رسد همان‌طوری‌که قبلاً در جلسات قبل عرض شد شکی در این نیست که شارع گفته است که یَجبُ علیک التَّناول وَلو کانَ خَمراً ما این را قبول داریم و شکی در این مسئله نداریم و هرچه می‌خواهد باشد یَجبُ علیکَ التَّناول برای این فرد خاص، اما صحبت در این است که آیا حکم شارع به اضطرار در مانحن‌فیه معارض با حکم شارع به حرمت خمر در مقام انشاء و مقام تنجّز است یا معارض نیست؟ چرا اضطرار جلوی تنجّز یا فعلیت علم اجمالی را می‌گیرد؟ چون شارع حکم کرده است بر اینکه اهمیت اضطرار در مقام تنجّز و فعلیت راجح بر اهمیت اصل حرمت خمر است، به‌خاطر این جهت است.

راجح و حاکم بودن مسئلۀ اضطرار، بر حکم اولی شارع

حفظ الأبدان واجب‌تر از هر چیزی است و انقاذ غریق واجب‌تر از صلات و صوم است و به‌واسطۀ انقاذ غریق صوم باطل می‌شود اما از نظر شارع در اینجا وجوب صوم راجح است یا انقاذ غریق؟! انقاذ غریق. مسئلۀ اضطرار همین‌طور مثل انقاذ غریق است و از ناحیۀ شارع راجح و حاکم است، حاکم بر حکم اولی در عناوین است و در این مسئله شکی نداریم ولی صحبت در این است که آنچه که موجب این حکومت است، عدم جمعیت و اجتماع بین احکام اولیه مترتب بر عناوین و اضطرار است اما اگر بین اضطرار و احکام اولیه و عناوین اولیه تناقض و تضادی نبود هیچ‌کدام از اینها ارتباطی به دیگری ندارد.

من‌باب‌مثال مولا می‌گوید که أکرم العلماء بعد می‌گوید لا تُکرم الفُساقِ منَ العُلماء، زید در اینجا فاسق است و به موجب علمی که زید دارد، حکم به اکرام علما با لا تُکرم الفُساق در تعارض قرار می‌گیرند و وقتی در تعارض قرار گرفتند ما باید نگاه کنیم که آیا أکرم العلماء از نقطه‌نظر حجیت و ظهور غالب است یا لا تُکرم الفُساق؟ خب می‌گویید که لا تُکرم الفُساق به جهت اظهریت و تخصیصش حکومت دارد اما فرض کنید زید به‌عنوان ریاضی، می‌گوییم که أکرِم الریاضیونَ منَ العُلماء وقتی می‌گوییم که أکرم الریاضیون دیگر ارتباطی به أکرم العلماء ندارد و دیگر نمی‌توانیم بگوییم که لا تُکرم الفُساقِ منَ العُلماء با أکرم الریاضیون تعارض می‌کند، لا تُکرم الفُساقِ به علما می‌خورد و به ریاضیون نمی‌خورد.