جلسه ۳۹۹

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

نظر مرحوم آخوند درمورد تعلق حکم در صورت فقدان أحد الطرفین

بحث راجع به اشکال بر مرحوم آخوند نسبت به حکم ایشان در فقدان أحد‌ الطرفین یا أحد الأطراف و حکم به وجود اجتناب از اطراف دیگر و اختلافی که ایشان در مورد اضطرار داشت بود. در مورد اضطرار نظر ایشان بر عدم وجوب اجتناب و تبدّل شبهه به شبهۀ بدویه است اما در مورد فقدان أحد الطرفین عرض شد که نظر ایشان چنانچه قبلاً گذشت بر وجوب اجتناب از طرف یا اطراف دیگر بود. راجع به این مسئله خود ایشان در همان قسمت لا یُقال آن توضیح دادند و فرمودند که اگر راجع به تفاوت بین این دو مطلب صحبت بشود و ایراد بشود جواب این است که تعلق حکم درصورت فقدان أحد الطرفین مترتب بر فَقْد یا بر وجود موضوع نیست اما در مورد اضطرار، در نفسِ انشاءِ حرمت، عدم اضطرار وضع شده است.

کلام مستشکل به نظر مرحوم آخوند

بیان ایشان راجع به این مسئله بیان خوبی است و مسئله و نظرشان نسبت به مطلب تام است و از این نقطه‌نظر اشکال وارد نیست و مستشکل متوجه این نکته نشده است و از جای دیگری بر ایشان ایراد وارد کرده است. مستشکل می‌گوید که اگر چنانچه به‌خاطر خروج أحد الأطراف از تحت اجتماع معلوم بالإجمال اضطرار موجب رفع حکم بشود باید به طریق اولیٰ اگر یکی از اطراف مفقود بشود تعلق حکم هم مرتفع بشود زیرا در اضطرار، خود موضوع یا متعلَق موضوع باقی است و شارع حکم به جواز اقتحام می‌کند اما در مورد فَقد أحد الأطراف موضوع تکویناً ازبین می‌رود یعنی به طریق اولیٰ درصورت فَقْد دیگر حکم متعلق نیست. شارع حرمت خمر را به چه متعلق کند وقتی که موضوع در میان نیست و متعلَق موضوع که عبارت از همان مایع است در میان نیست، این حرمت خمر به چه تعلق گرفته است؟! لذا از این نقطه‌نظر درصورت فقدان أحد الأطراف به طریق اولیٰ شبهه متبدل به شبهۀ بدویه خواهد شد.