جلسه ۳۹۷

تلمیذ: در شبهۀ بدویه ما احتمال غصبیت می‌دهیم، اگر احتمال ندهیم که شبهه نیست.

استاد: باشد ولی در آنجا علم اجمالی نیست.

تلمیذ: ببینید ما یک موقع احتمال علم اجمالی است براساس علم اجمالی داریم می‌گوییم. در نحن‌مافیه هم علم اجمالی نداریم.

استاد: بله داریم.

تلمیذ: شما فرمودید که علم اجمالی به اجتماع است و اجتماع که ازبین رفت.

استاد: عرض کردم متعلقش اجتماع است اما خود علم اجمالی هست. من برای همین عرض کردم چون این مسئله خیلی مهم است؛ یک مسئله‌ای است که اصولیین به آن متعرض نشدند، و چون متعرض نشدند، به مرحوم آخوند اعتراض کردند یعنی محشّین و مقرّرین متوجه این قضیه نشدند. مرحوم آخوند متوجه بوده ولی در جای دیگر گیر کرده است و اشکال به ایشان در جای دیگر وارد می‌شود. برای همین من عرض کردم که آیا شما در نفس خودتان بعد از ازبین رفتن و انمحاء أحد الطرفین تغییری می‌بینید یا نمی‌بینید؟ تغییر نمی‌بیند.

تلمیذ: ... انتفاع معلوم است.

استاد: چرا؟ نه.

تلمیذ: معلومی در کار نیست.

استاد: کدام معلوم؟! شما علم ذاتی و علم به ذات را دارید و آن علم بالعرض شما ازبین رفته است ولی معلوم بالذات هنوز در نفس شما موجود است یعنی وقتی که أحد الإنائین ازبین برود شما علم دارید که یکی از آنها که ازبین رفته است یا آن یا این [خمر بوده است] علم سر جایش هست و معلوم بالعرض در اینجا ازبین رفته است و معلوم بالذات هنوز سر جایش هست چون معلوم بالذات هیچ‌وقت ازبین نمی‌رود مگر با طروّ علم مخالف یعنی بعد از اینکه بیّنه یا شخصی که به او وثوق دارید بیاید ـ حالا یا تنزیلی یا تکوینی ـ و برای شما روشن بشود که آن علم شما باطل بوده است فقط در آن صورت ازبین می‌رود و شبهه شبهۀ بدوی می‌شود، علیٰ‌کلّ‌حال از نظر شارع علم تنزیلی در اینجا بیاید بگوید که این خمر است. اینکه بیّنه می‌آید می‌گوید که این خمر است، باز دراین‌صورت نسبت به آن مورد دیگر شبهه بدوی می‌شود، بیّنه می‌آید این علم را لا علم می‌کند و نسبت به آن مورد شبهه می‌شود شبهۀ بدوی اما اگر بیّنه نباشد یا علم خلاف آمد و آن علم را ازبین برد، در واقع یا به‌طورکلی اصلاً شبهه نسبت به مورد ندارید یااینکه وقتی آن علم ازبین رفت شبهه باقی می‌ماند یعنی بدوی می‌شود ولی صحبت در اینجا این است وقتی که آن أحد الطرفین ازبین رفت، ازبین رفتن أحد الطرفین چه تأثیری در نفس ما باقی می‌گذارد؟ تأثیر ندارد.