جلسه ۳۹۷

یک نقضی بر این مسئله وارد شده است که حالا آن نقض را عرض می‌کنیم و اینکه جواب آن نقض آیا بر مرحوم آخوند وارد است یا وارد نیست إن‌شاءالله برای جلسۀ بعد باشد. این نقض این است که اگر درنظرتان باشد مرحوم آخوند قبلاً در بحث فقدان و انتفاء أحد الأطراف ایشان فرمودند که تنجّز علم اجمالی به حال خودش باقی است یعنی وقتی که إنائین مشتبهین در اینجا هست یکی از آنها به زمین ریخت و در زمین فرو رفت یااینکه یکی از این إنائین منتفی شد یااینکه از تحت اطراف خارج شد فرض کنید یک بچه آمد این إنائین را خورد و الآن یک إناء واحد بیشتر نیست؛ انتفاء تکوینی أحد الإنائین أو أحد الأطراف، دراین‌صورت مرحوم آخوند فرمودند که علم اجمالی منجّز هست و تنجّز علم اجمالی ازبین نمی‌رود. دلیلی که در آنجا مرحوم آخوند ذکر کردند این بود که علم که سبب و علت برای ترتّب حکم است آن علم به حال خودش باقی است؛ الآن هم ما علم داریم بر اینکه إمّا هذا الإناء یا آن إنائی که اهراق شد، خمر است یا متنجس است و علم ما ازبین نرفته است بلکه موضوع ازبین رفته است، موضوع ازبین برود.

علت تامه و سبب تام برای تعلق حکم و تنجّز علم اجمالی

موضوع که متعلق برای حکم نیست موضوع برای ترتّب حکم عبارت از علم مکلف بر وجود خمر فی أحد الإنائین است. بله، نفس خمر در خارج و إنائین از علل معدّۀ برای تحقق علم است نه علت تامه؛ علت تامه و سبب تام برای تعلق حکم و تنجّز علم اجمالی عبارت از علم مکلف است. خمر هست؛ خمر در خیابان هست یا در فلان کوچه هست، به ما ارتباط ندارد! ولی وقتی که علم به آن تعلق گرفت ...، حالا به مقام انشاء ‌کار نداریم حداقل در مقام تنجّز کار داریم در مقام انشاء خب آن حکم حرمت به خمر واقعی تعلق می‌گیرد سواء اینکه مکلف عَلِمَ به أو لَم یَعلَم. بله، مقام تنجّز مانند قدرت، عقل، بلوغ و سایر اسباب و علل معدّه برای تعلق تکلیف یکی از آنها خودش همان موضوع است، خودش همان متعلَّق خارجی است ولی موضوع برای حکم عبارت از علم مکلف است و وقتی علم مکلف حاصل بشود علم اجمالی هم منجّز خواهد شد.