جلسه ۳۹۴

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عدم تفاوت در علم در أحد اطراف معیّن و غیرمعیّن طبق نظر مرحوم آخوند

عرض شد که در خلاف بین دو مبنای مرحوم آخوند و مرحوم شیخ مسئله به دوران امر بین تعلق تکلیف تفصیلی به معیّن قبل از علم اجمالی و یا تعلق علم تفصیلی و یا تکلیف تفصیلی به بعد از علم اجمالی موکول شد. با بیانی که دیروز عرض شد به‌طورکلی اصلاً مسئله تغییر اساسی پیدا می‌کند. بعضی‌ها در اعتراض به کلام مرحوم آخوند درصورت تعلق تکلیف تفصیلی به واحد معیّن یا غیر معیّن بعد از علم اجمالی، حکم به برائت نسبت به سایر اطراف کرده‌اند،¹ نسبت به بیان ایشان ایراد وارد کرده‌اند.² کلام مرحوم آخوند بر این مسئله دایر بود که تفاوتی در علم در أحد اطراف معیّن و غیرمعیّن بعد از علم اجمالی نیست زیرا علم اجمالی مقدّم بر تکلیف تفصیلی نسبت به معیّن است، شرط متأخر ضمنی در تحقق موضوع برای علم اجمالی اقتضاء می‌کند که علم اجمالی مِن أول الأمر منعقد نشود.

یعنی وقتی که شارع علم اجمالی را منجِّز می‌داند، این شرط متأخَر در تنجّز علم اجمالی منطوی است که علم تفصیلی، ـ چه تکوینی و تنزیلی ـ حکم شارع که مانند همان حجت اضطرار نسبت به أحد الأطراف هست طاری بر أحد الأطراف در علم اجمالی نشود و وقتی یکی از شرائط محقِق موضوع منتفی شد، درنتیجه موضوع هم منتفی خواهد بود.

وجوب اکرام مستلزم بقاء شرایط

مولا می‌گوید که أکرم العالم لَیلةَ الجُمعة، زید الآن علم دارد و واجد علم است یا [می‌گوید که] أکرم الأتقیاء یا أکرم العالم العادِل لَیلةَ الجمعة، خب شرط برای تحقق عدالت اموری است و شرط برای تحقق تقوا اموری است، اگر زید تا روز پنجشنبه عادل بود و شما در روز پنجشنبه یک فعل مخالف عدالت یا تقوا از او دیدید، خب طبعاً موضوع برای اکرام منتفی می‌شود چون در روز پنجشنبه عمل خلاف عدالت یا تقوا انجام می‌دهد. پس حکم مولا و وجوب اکرام عالم عادل حکم استمراری و دائمی إلی زمان الإکرام است. تا زمان اکرام باید این شرائط موضوع محقَق باشد و درصورت انتفاع این شرط یا شروط، خود آن حکم هم منتفی خواهد شد و این انتفاع، انتفاع طبعی است.