جلسه ۳۹۱

تکلیفِ تدریجی الحصول

یااینکه تکلیف تدریجی الحصول است یعنی در ضمن امور متعدده حاصل می‌شود. مثالی هم که مرحوم آخوند ذکر می‌کنند حیض است؛ زنی که ناسیة الوقت است ولی ناسیة العدد نیست و این مضطربه است یعنی تمام ایام شهر دَم دارد. معلوم العددیه هست ولی معلوم الوقتیه نیست یا فراموش کرده است. علیٰ‌کلّ‌حال دراین‌صورت این تدریجیة الحصول است؛ اول چهار روز اول بعد چهار روز ثانی، بعد چهار روز سوم إلی آخر تا انقضاء شهر. در این موارد که تکلیف مِن جمیع الجهات فعلیت پیدا نکرده است دراین‌صورت وجوب موافقت قطعیه لازم نیست. نه وجوب موافقت قطعیه و نه حرمت مخالفت قطعیه دراین‌صورت لازم نیست یعنی می‌تواند شخص بعد از اینکه بِأحدهما اضطرار پیدا کرد و أحدهما را خورد می‌تواند اصل برائت را در آن مورد دیگر جاری کند.

یااینکه فرض کنید که در یک مورد سه روز را غایب بود و سه روز را از زنش که حرمت نکاح در این ثلاثة الأیام ﴿فَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ﴾¹ که در این سه روز در ایام محیض، حرمت نکاح آمده اما اگر این شخص در همۀ این موارد بود، در همۀ آن تدریجی بود یعنی دفعةً واحده نبود. حالا در آن موارد دیگر دفعةً واحده ابتلاء تکلیف است. اینکه تدریجیه است معنایش این است که وجوب ﴿فَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ﴾ آمده است ولی هنوز وقت برای آن موضوع نیامده است، وقت برای احراز تکلیف نیامده است چون تدریجی است، سه روز اول ﴿فَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ﴾ سه روز دوم ﴿فَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ﴾ و هَلمَّ جَرّا إلی ثلاثین یوماً.

در اینجا تکلیف هنوز به مرتبۀ تامّ الزجریه نرسیده است چون لعلّ اینکه ثلاثة الأیام آخر شهر حیض باشد نه ثلاثة الأیام اول، روی این جهت در همۀ این موارد می‌شود اصل برائت و شبهۀ بدویه و حکم به استحاضه کردن جاری کند و یا علی مدد! چه برسد به اینکه حالا بعضی از این ایام متعلق برای تکلیف را غایب باشد که درآن‌صورت قطعاً حکم به [اباحه] می‌کند. فرض کنید که سه روز از اول ماه را غایب از زنش است لعل اینکه همان سه روز اول بوده و این دیگر می‌رود در شبهۀ بدویه و اصلاً خارج می‌شود یعنی یک تکه از آن ماه را غایب است. این کلام را مرحوم آخوند در اینجا دارند.²