جلسه ۳۸۷

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

علت اعراض مشهور از روایات حلّ در باب اشتغال و شبهات علم مقرون به علم اجمالی

صحبت در این بود که علت اعراض مشهور از روایات حلّ در باب اشتغال و شبهات علم مقرون به علم اجمالی چیست. مطلب به اینجا رسید که علت، عبارت از تعارض بین مفهوم ادلۀ حلّ و مقتضای علم اجمالی است و منجّزیت علم اجمالی فقط براساس الزام تکلیف است و الزام تکلیف تفاوتی با علم تفصیلی و مقتضای علم تفصیلی ندارد، در هرجا که الزام وجود داشته باشد در آنجا مقتضا، برائت ذمه از اطراف آن حکم ملزمٌ فیه است و هرجا که الزام نباشد مقتضا برائت است و در علم اجمالی اقتضاء، اقتضاء الزام است یعنی وقتی که مولا تکلیفی را متوجه عبدی می‌کند، در این تکلیف ادای آن مکلفٌ به را از او می‌خواهد سواءٌ اینکه این تکلیف، تکلیف معلوم و محرز و مبیّن باشد یااینکه مُجمل باشد، از این نقطه‌نظر تفاوتی ندارد و در بسیاری از موارد مولا برای دواعی، تعمد در اجمال و احتیاط دارد. از این نقطه‌نظر می‌توان گفت که استدلال افرادی که «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ» را علم تفصیلی می‌دانند، این استدلال مخدوش است. بله، در بعضی از این روایات و ادله، علم تفصیلی لحاظ شده است مثل «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ» که این «بِعَینِه» حرام است.

معنای «بِعَینِه» در روایت «کلّ شیءٍ لکَ حَلال» بنا بر یک فرض

در معنای «بِعَینِه» بنا بر یک فرض ما می‌توانیم این را در عنوان کلی اعمّ از علم تفصیلی و علم اجمالی قرار بدهیم. یک وقتی مولا می‌گوید که احتَرِز عَن هَذا الشّیء بِالخُصوص، علم تفصیلی در اینجا لحاظ شده است. یک وقتی مولا نمی‌گوید احتَرِز عَن هَذا الشّیء، بلکه می‌گوید که احتَرِز عَن هَذا العِنوان، آن‌وقت آن عنوان معلوم بالتفصیل است و معلوم بالإجمال نیست مثلاً احتَرِز عَن الخَمر معلوم بالتفصیل است منتها شارعی که می‌گوید: احتَرِز عَن الخَمر، یک وقت می‌گوید که احتَرِز عَن الخَمر که هم عنوان در اینجا معلوم است و هم معنون و مصداق در اینجا معلوم است یک وقتی شارع احتَرِز عَن هذا الخَمر نمی‌گوید، بلکه می‌گوید که احتَرِز عَن الخَمر و منظورش احتراز از عنوان است نه احتراز از مصداق. مقصود شارع در اینجا این است که این عنوان از ناحیۀ مکلف حاصل نشود نه‌اینکه امر خاص را در اینجا مدّنظر قرار بدهد.