جلسه ۳۸۷

این توضیحی که الآن راجع به مثال می‌دهم به‌خاطر این است که کاملاً آن موارد برائت و اشتغال داخل ذهن بیاید و اذهان آماده بشود برای اینکه موارد اشتغال را از موارد برائت تمیز بدهد. در این مورد که محلّ، محلّ شبهۀ قوی است امام علیه‌السّلام می‌فرماید: «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ» می‌توانی از این اناء استفاده کنی و در آن آب بریزی و بخوری تااینکه «بِعَینِهِ» بدانی و بو کنی و ببینی بوی خمر می‌دهد، این معنا، معنای «بِعَینِهِ» است. تااینکه دقیقاً تشخیص بدهی این لحم که مطروح است بوی غیر ذبیحه می‌دهد یا مثلاً بوی مردار می‌دهد مثلاً ذئب آن غنم را افتراس کرده است. در این موارد قطعاً «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ» می‌آید. حالا ببینیم آیا در مورد علم اجمالی هم می‌آید و منظور شأن و مصبّ روایات هست یا نه؟

تلمیذ: مطلبی را که آقا شیخ ... راجع به علم اجمالی بیان کردند که در واقع اگر ده جرم مرتکب بشود این ارتکاب در اینجا دیگر علم اجمالی نیست، علم اجمالی منحل می‌شود و علم تفصیلی است؟

استاد: بله وقتی کسی همۀ اطراف را اتیان کند [این‌طور می‌شود].

تلمیذ: بحث ما راجع به یک طرف از این علم اجمالی است نه ارتکاب جمیع.

استاد: نه، فعلاً صحبت ما راجع به جمیع است.

تلمیذ: در إنائین اگر جمیع باشد که اصلاً فقهاء بحثی در آن ندارند.

استاد: نه، از نظر تعارض است و بحث ما فعلاً در تعارض ادلۀ حلّ با علم اجمالی است که آیا تعارض دارند یا ندارند؟ ما در اینجا بحث می‌کنیم.

تلمیذ: وقتی هردو در تعارض هستند، اینجا اصلاً تعارض علم اجمالی نمی‌شود و علم تفصیلی است.

استاد: چرا؟! چه کسی گفته است؟! اصلاً ما می‌گوییم که روایات حلّ حاکم می‌شود و روایات حل می‌گویند که هردوی اینها حلال است و علم اجمالی را کنار می‌زند.