جلسه ۳۸۶

نظر مختار در تعریف شبهات محصوره و غیر محصوره

شبهات محصوره و غیر محصوره عبارت از یک دیدگاه عرفی نسبت به خود مسئله است یعنی خود مورد، محصوره یا غیر محصوره بودن خودش را خودش می‌رساند. فرض کنید که الآن یک جای این فرش نجس است، به‌اندازۀ یک دایرۀ به قطر ده سانت این فرش نجس است خب الآن فقهاء می‌گویند که چون در اینجا فرش، فرش واحد است، این شبهه شبهۀ محصوره است و نباید در اینجا نماز خواند. اما وقتی که ما به تناسب می‌کنیم می‌بینیم که با توجه به نسبت مواضع طاهره به موضع نجس این شبهه، شبهۀ غیر محصوره است. چرا؟ به‌جهت اینکه این فرش سه‌درچهار چقدر از این شعاع و قطر به‌اصطلاح ده سانت یا هشت سانت می‌تواند بردارد [و نجس شود] که این مقدار کم در میان آنها محصوره به‌حساب بیاید؟

الآن اگر بخواهید هر مورد نجسی از اینها را حساب کنید شاید به چند هزار قطعه برسد، اما درعین‌حال گفتند که اگر یک فرش باشد چون مشخص است نمی‌شود نماز خواند! میزان، میزان عرف است که عرف نسبت به خود آن محلّ چه نظری دارد، چه عددی دارد، حالا به عسر و حرج کاری نداریم، آن مسئلۀ عسر و حرج به‌جای خودش محفوظ است. عرف میزان را تعداد بالنسبه به موارد محتمله به غیر آن مورد می‌داند؛ فرض کنید که اگر تعداد از یک مقدار بیشتر شد شبهۀ غیر محصوره می‌شود مثلاً این‌طوری که مردم احساس می‌کنند دیگر از چهار پنج‌تا که بیشتر شد مورد را غیر محصوره می‌گویند. حداکثر تا پنج مورد را شبهۀ محصوره به‌حساب می‌آورند. نه‌اینکه غیر محصوره این است که اصلاً در عدد نیاید و یک عدد نجومی باشد! شبهه‌ای که عرف در اجرای اصل برائت و در اجرای حلیت بتواند در مورد إعمال کند، این شبهه غیر محصوره می‌شود و اگر نتواند إعمال کند شبهۀ محصوره می‌شود. اما نه‌اینکه غیر محصوره به معنای لا انتهائیت و اینها هست.