جلسه ۳۷۹

در مقام اقتضاء خود ادلۀ برائت باهم تعارض می‌کنند یعنی اجرای ادلۀ برائت در این منافی با اجرای ادلۀ برائت در دیگری می‌شود اما خودشان با دلیل معارضه نمی‌کنند یعنی قضیه در علیت تامّه قوی‌تر است و فقط فرقش این است. اما اینکه بالأخره در هردو مورد چه علت علیت تامه باشد یا به‌نحو اقتضاء باشد در اینکه جریان ادلۀ برائت در آنجا ممنوع هست در آنجا حرفی نیست. پس نمی‌توانید در اینجا تفکیک قائل بشوید که اگر مورد در دوران اطراف علم اجمالی و در جریان اطراف علم اجمالی از زمرۀ علیت تامّه باشد ادله تامّ هستند و جریان ادلۀ برائت در اینجا وارد نیست و اگر به‌نحو اقتضاء باشد وارد است. این اشکال دوم بود.

اشکال سوم این است که برفرض بدانیم که مورد از باب علیت تامّه است که اگر مورد از باب علیت تامه باشد در اینجا این جریان ادلۀ برائت نیست و خود آن ادله خودش وارد است و اگر مورد از باب اقتضاء باشد ادلۀ برائت جاری است. خب ما که علم غیب نداریم بفهمیم! از کجا بفهمیم مورد ما از مورد علیت تامّه است؟! یعنی بعث و زجر فعلی تحقق پیدا کرده است یا نه؟! این را نمی‌توانیم بفهمیم و این فقط در مقام یک تئوری است که شما در اینجا مطرح کردید و این مثالی را که من زدم این مثال را مرحوم آخوند نمی‌زند. من این مثال را به‌عنوان حمایت از مرحوم آخوند زدم و مرحوم آخوند در اینجا مثالی ارائه نمی‌دهد و در واقع اینجا فقط مرحوم آخوند آمده در مقام فرض یک فرضیه مسئله را مطرح کرده که اگر مورد ما در جریان اطراف علم اجمالی از باب علیت تامّه است برائت جاری نیست و اگر از باب اقتضاء است که هنوز به مرتبۀ فعلیت نرسیده خب این در اینجا وارد [است] ما از کجا بفهمیم؟!

مگر خودتان نمی‌گویید: علم اجمالی؟! شما که دارید می‌گویید: علم اجمالی و دارید این را به‌عنوان علم می‌آورید، چطور در اینجا آمدید اقتضاء و علیت درست کردید؟! اگر این مورد از نقطه‌نظر علیت به مرتبۀ تمامیّت نرسیده پس شما این علم را از کجا برداشتید آورید؟! از کجا برداشتید آوردید؟! اگر می‌گویید که علم اجمالی، یعنی دلیل تام است. خودتان دارید می‌گویید: «علم»، چطور علم اجمالی دوتا شد؟! یک علم شد به‌نحو علیت تامّه و یک علم شد به‌نحو اقتضاء. در علیت تامّه ادلۀ برائت جاری نیست و اگر علم اجمالی مقتضی باشد ادلۀ برائت جاری است. در چه صورت علم اجمالی تحقق پیدا می‌کند؟! اگر شما یقین به تمامیت دلیل نداشته باشید می‌توانید بگویید که من علم اجمالی دارم؟! اگر شما شک به دلیل دارید، علم اجمالی ندارید. اگر شما ظنّ به دلالت دلیل دارید باز علم اجمالی ندارید. چه وقتی علم اجمالی دارید؟ اگر شما علم به تکلیف دارید منتها تکلیف ازدست شما دور است باز هم در آنجا علمی وجود ندارد. بله، بنده یقین دارم شراب حرام است خب در این اتاق که شراب نیست! بنده یقین دارم بر اینکه من‌باب‌مثال فلان چیز در آن‌طرف دنیا نجس است خب به من چه مربوط است؟! آن‌طرف دنیا به این‌طرف دنیا چه مربوط است؟!